Türkiye'de tarım ve hayvancılık sektörü, artan girdi maliyetleri ve piyasa fiyatları arasındaki dengesizlik nedeniyle zorlu bir sınavdan geçiyor. İç Anadolu Bölgesi'ndeki köylerde yapılan saha çalışmaları; yüksek yem fiyatları, artan bakım masrafları ve çiğ süt alım fiyatlarının yetersizliği nedeniyle besicilerin sürülerini küçültmek zorunda kaldığını, birçok ahırın ise tamamen boşaldığını ortaya koyuyor.
Sektör temsilcileri ve siyasilerin bölgedeki üreticilerle yaptığı görüşmeler, hayvancılığın ancak tarımsal üretimle (kendi yemini üretmekle) desteklendiğinde ayakta kalabildiğini, aksi takdirde sürdürülebilirliğinin tehlikeye girdiğini gösteriyor.
"1 LİTRE SÜT, 1.5 KİLO YEM ALABİLMELİ"
Bölgede üreticilerin sorunlarını dinleyen TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi ve CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer'in aktardığı verilere göre, hayvancılıktaki krizin temelinde "yem-süt paritesi"nin bozulması yatıyor.
İdeal şartlarda bir üreticinin 1 litre süt satarak en az 1.5 kilogram yem alabilmesi gerektiği belirtilirken, güncel tabloda bu dengenin üretici aleyhine bozulduğu görülüyor. 50 kilogramlık süt yeminin 900 TL seviyelerine ulaştığı günümüzde, Ulusal Süt Konseyi (USK) tarafından açıklanan çiğ süt tavsiye fiyatı 22 lira 22 kuruş olmasına rağmen, aracıların devreye girmesiyle üreticinin eline litre başına ortalama 20 TL geçiyor.
Üreticiler, süt fiyatlarına zam geldiği günün ertesinde yem fiyatlarının da arttığını, sütü toplayan şirketler ile yemi satan firmaların genellikle aynı gruplar olmasının piyasada üreticiyi savunmasız bıraktığını ifade ediyor.
ÜRETİCİLER DERTLİ: "SADECE AİLE İŞGÜCÜYLE AYAKTA DURUYORUZ"
Ankara'nın Haymana ilçesi ve Niğde'nin köylerindeki üreticiler, tablonun giderek ağırlaştığını vurguluyor.
Ankara'da besicilik yapan Zülfü Ünal, artan maliyetler nedeniyle kestirdiği hayvanın yerine yenisini koyamadığını belirterek, "Ocak ayından itibaren süt fiyatı 22 lira seviyelerinde. Bu rakam bizi kurtarmıyor, minimum beklentimiz 30 lira olması yönünde. Giderlerimizi, veteriner ve elektrik faturalarımızı ödemekte zorlanıyoruz. Köylerde üretim durma noktasına geldi" diye konuştu.
Niğde Yeşilgölcük'te süt inekçiliği yapan Bülent Özden ise kaba yemin (yonca, saman, silaj) bir kısmını kendileri üretmesine rağmen maliyetlerin altından kalkamadıklarını belirtti. Özden, "100 hayvanım vardı, 70'e düşürdüm. Dışarıdan işçi tutsak batarız, şu an sadece aile fertlerinin bedava işgücüyle çarkı döndürmeye çalışıyoruz" diyerek sektördeki emeğin karşılıksız kaldığına dikkat çekti.
Küçükbaş hayvan yetiştiricisi Zafer Özyiğit de benzer bir tablo çizerek, 400 başlık sürüsünün maliyetler yüzünden 60'a düştüğünü, köyde hayvancılık yapan kişi sayısının dörtte üç oranında azaldığını ve kırsaldan kente göçün hızlandığını kaydetti.
İTHALAT YERİNE YERLİ ÜRETİCİYE DESTEK ÇAĞRISI
Krizin çözümüne yönelik sektörden ve muhalefet kanadından gelen başlıca eleştirilerden biri de ithalat politikaları. 2025 yılında 739 bin baş ithal hayvan için yurt dışına yaklaşık 1 milyar 191 milyon dolar ödendiğine dikkat çekilerek, bu kaynağın yerli üreticiyi sübvanse etmek için kullanılması gerektiği savunuluyor.
Avrupa'daki hayvancılık modelleriyle Türkiye'yi kıyaslayan uzmanlar, örneğin Fransa'nın Türkiye'den daha az sayıda süt ineğine sahip olmasına rağmen, hayvan refahı ve doğru besleme politikaları sayesinde çok daha yüksek rekoltede süt elde ettiğini vurguluyor.
Sektörün Acil Çözüm Bekleyen Talepleri:
Yem fiyatlarının devlet tarafından sübvanse edilmesi.
1 litre çiğ süt geliriyle en az 1.5 kilogram yem alınabilmesini sağlayacak fiyat istikrarının kurulması.
Hayvan hastalıkları ve buzağı ölümlerini azaltacak düzenli, ulaşılabilir veterinerlik ve aşı hizmetlerinin yaygınlaştırılması.
İthalata ayrılan bütçenin, yerli üreticinin ahır giderlerini düşürecek politikalara kaydırılması.
