Türkiye'de milyonlarca çalışan, emeklilik için gereken prim gün sayısını, yaş şartını ve sigortalılık süresini araştırıyor. Ancak aynı sayıda prim ödemiş çalışanlar, ilk sigorta giriş tarihlerine göre farklı emeklilik koşullarına tabi olabiliyor.
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, Dünya gazetesinde 26 Ekim'de yayımlanan yazısında 4A (SSK) kapsamındaki çalışanların emeklilik şartlarını ve işe giriş tarihlerine göre değişen uygulamaları ele aldı.
Erdursun'un aktardığı bilgilere göre emeklilik hesabında üç kritik dönem bulunuyor: 8 Eylül 1999 ve öncesi, 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arası ve 1 Mayıs 2008 sonrası.
8 EYLÜL 1999 ÖNCESİ SİGORTALILAR: EYT İLE YAŞ ŞARTI YOK
8 Eylül 1999 ve öncesinde uzun vadeli sigorta başlangıcı bulunan çalışanlar, Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi kapsamında yaş şartı aranmadan emekli olabiliyor.
Ancak yaş şartının kaldırılması, prim günü ve sigortalılık süresi koşullarının da ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
Bu kapsamda genel olarak kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanması gerekiyor. Prim gün sayısı ise ilk işe giriş tarihine göre 5000 ile 5975 gün arasında değişiyor.
Daha eski sigorta başlangıçları için özel geçiş hükümleri uygulanabiliyor.
3600 GÜNLE EMEKLİLİKTE YAŞ ŞARTI DEVAM EDİYOR
EYT düzenlemesinin ardından en çok karıştırılan konulardan biri de 3600 prim günüyle kısmi emeklilik.
8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar, en az 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3600 prim gününü tamamlamaları halinde kısmi emeklilik hakkından yararlanabiliyor. Ancak bu yöntemde yaş şartı devam ediyor.
Emeklilik yaşı, gerekli koşulların hangi tarihte birlikte tamamlandığına göre değişiyor.
| ŞARTLARIN TAMAMLANDIĞI DÖNEM | KADIN | ERKEK |
| 23 Mayıs 2002 ve öncesi | 50 | 55 |
| 24 Mayıs 2002 – 23 Mayıs 2005 | 52 | 56 |
| 24 Mayıs 2005 – 23 Mayıs 2008 | 54 | 57 |
| 24 Mayıs 2008 – 23 Mayıs 2011 | 56 | 58 |
| 24 Mayıs 2011 – 23 Mayıs 2014 | 58 | 59 |
| 24 Mayıs 2014 ve sonrası | 58 | 60 |
Erdursun, 1995 yılında sigortalı olan ve 3600 prim gününü 2020'de tamamlayan bir erkeğin diğer şartları da sağlaması halinde 60, aynı durumdaki bir kadının ise 58 yaşında kısmi emeklilik hakkı elde edebileceğini belirtti.
1999-2008 ARASINDA İŞE GİRENLER İÇİN İKİ SEÇENEK VAR
9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olan çalışanlar için iki farklı emeklilik seçeneği bulunuyor.
Normal emeklilikte 7000 prim günü ve kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş koşulu uygulanıyor.
Daha az prim günü bulunan çalışanlar ise 4500 günle kısmi emeklilik imkânından yararlanabiliyor. Ancak bu durumda 25 yıllık sigortalılık süresinin de tamamlanması gerekiyor.
| EMEKLİLİK TÜRÜ | PRİM GÜNÜ | SİGORTALILIK SÜRESİ | KADIN | ERKEK |
| Normal emeklilik | 7000 | Ek 25 yıl koşulu yok | 58 yaş | 60 yaş |
| Kısmi emeklilik | 4500 | 25 yıl | 58 yaş | 60 yaş |
Bu nedenle 2000 yılında ilk kez sigortalı olan biri, kural olarak EYT düzenlemesinden yararlanamıyor. Bununla birlikte askerlik borçlanması gibi sigorta başlangıcını geriye çekebilen özel durumlar farklı sonuçlar doğurabiliyor.
1 MAYIS 2008 SONRASI SİGORTALILAR: 7200 GÜNÜ NE ZAMAN TAMAMLADIĞINIZ ÖNEMLİ
1 Mayıs 2008 ve sonrasında sigortalı olanlar için normal emeklilikte 7200 prim günü şartı bulunuyor.
Ancak bu grupta emeklilik yaşı yalnızca sigorta başlangıcına göre değil, 7200 prim gününün tamamlandığı tarihe göre belirleniyor.
| 7200 GÜNÜN TAMAMLANDIĞI DÖNEM | KADIN | ERKEK |
| 2035 sonuna kadar | 58 | 60 |
| 2036–2037 | 59 | 61 |
| 2038–2039 | 60 | 62 |
| 2040–2041 | 61 | 63 |
| 2042–2043 | 62 | 64 |
| 2044–2045 | 63 | 65 |
| 2046–2047 | 64 | 65 |
| 2048 ve sonrası | 65 | 65 |
Buna göre aynı yıl sigortalı olan iki çalışanın prim günlerini farklı tarihlerde tamamlaması, farklı yaşlarda emekli olmalarına neden olabiliyor.
2008 SONRASI KISMİ EMEKLİLİKTE 4600 İLE 5400 GÜN ŞARTI
1 Mayıs 2008 ve sonrasında işe başlayan çalışanlar için daha az primle kısmi emeklilik seçeneği de bulunuyor.
Bu sistemde gerekli prim gün sayısı sigorta başlangıç yılına göre kademeli olarak artıyor.
| İLK SİGORTA BAŞLANGICI | GEREKLİ PRİM GÜNÜ |
| 1 Mayıs – 31 Aralık 2008 | 4600 |
| 2009 | 4700 |
| 2010 | 4800 |
| 2011 | 4900 |
| 2012 | 5000 |
| 2013 | 5100 |
| 2014 | 5200 |
| 2015 | 5300 |
| 2016 ve sonrası | 5400 |
Ancak daha düşük prim günüyle emekli olmak, daha erken yaşta emekli olunacağı anlamına gelmiyor. Kısmi emeklilikte yaş şartı, normal emekliliğe göre daha yüksek olabiliyor.
STAJ VE ÇIRAKLIK SİGORTASI EMEKLİLİK BAŞLANGICI SAYILIYOR MU?
Erdursun'un dikkat çektiği bir diğer konu, staj ve çıraklık sigortasının emeklilik hesabındaki yeri oldu.
Stajyer ve çırak olarak çalışılan dönemde yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına prim yatırılmışsa bu tarih, kural olarak emeklilikte esas alınan uzun vadeli sigorta başlangıcı olarak kabul edilmiyor.
Dolayısıyla e-Devlet kayıtlarında görülen ilk sigorta tarihi ile emeklilik hesabında dikkate alınan başlangıç tarihi farklı olabiliyor.
EKSİK PRİM GÜNLERİ NASIL TAMAMLANABİLİR?
Emeklilik için prim gün sayısı eksik olan çalışanlar, mevzuatta belirtilen şartları taşımaları halinde borçlanma seçeneklerinden yararlanabiliyor.
Doğum, askerlik ve yurt dışı borçlanması bu seçenekler arasında bulunuyor. İsteğe bağlı sigorta da eksik günlerin tamamlanmasında kullanılabiliyor.
Ancak Erdursun, özellikle 1 Ekim 2008 sonrasındaki isteğe bağlı sigorta sürelerinin ve yurt dışı borçlanmalarının kural olarak 4B (Bağ-Kur) kapsamında değerlendirilebildiğine dikkat çekiyor.
Bu durum, çalışanın hangi sigortalılık statüsünden emekli olacağını etkileyebiliyor.
EMEKLİLİK BAŞVURUSU E-DEVLET'TEN YAPILABİLİYOR
Emeklilik şartlarını tamamlayan 4A kapsamındaki çalışanlar, işten ayrılış işlemlerinin ardından SGK müdürlükleri veya e-Devlet üzerinden emeklilik başvurusunda bulunabiliyor.
Başvuruların SGK tarafından incelenmesinin ardından aylık bağlama işlemi tamamlanıyor.
4A emekli aylıkları, olağan ödeme takviminde tahsis numarasının son rakamına göre ayın 17'si ile 26'sı arasında yatırılıyor.
Erdursun, emeklilik planlaması yapan çalışanların öncelikle e-Devlet üzerinden sigorta başlangıçlarını ve hizmet dökümlerini kontrol etmeleri gerektiğini vurguluyor.
Aynı prim gününe sahip iki kişinin, sigorta başlangıç tarihleri ve hizmet geçmişleri nedeniyle farklı koşullarla emekli olabileceğini belirten Erdursun'a göre kesin emeklilik tarihi, SGK'nın bireysel hizmet kayıtları ve ilgili mevzuat üzerinden yapacağı değerlendirmeyle belirleniyor.
