Anayasa Mahkemesi (AYM), mahkeme kararıyla adını değiştiren vatandaşların tüm kimlik bilgilerinin Basın İlan Kurumu (BİK) portalında yayımlanmasını zorunlu kılan yasa hükmünü iptal etti. İsim değişikliğinin süresiz olarak internette kalmasının dolandırıcılık gibi suçlara zemin hazırladığına ve kişisel verilerin gizliliğini ihlal ettiğine hükmeden Yüksek Mahkeme, milyonlarca vatandaşı ilgilendiren tarihi bir karara imza attı.
Bugüne kadar mahkeme kararıyla ismini veya soyismini değiştiren vatandaşlar, yasal bir zorunluluk olarak eski ve yeni isimleri dahil olmak üzere birçok kişisel bilgisinin internette yayımlanması durumuyla karşı karşıya kalıyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi, özel hayatın gizliliğini ve veri güvenliğini derinden sarsan bu uygulamaya "dur" dedi.
AYM, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 27. maddesinde yer alan ve ad değişikliklerinin "...Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan..." edilmesini emreden ibareyi Anayasa'ya aykırı bularak oybirliğiyle iptal etti.
TÜM KİMLİK BİLGİLERİ İNTERNETE SAÇILIYORDU
İptal başvurusunun gerekçesinde, mevcut uygulamanın vatandaşlar için yarattığı tehlikenin boyutu gözler önüne serildi.
Mevcut sistemde, isim değişikliği ilanıyla birlikte kişinin; önceki ve yeni adı, anne-baba adı, doğum tarihi ve nüfusa kayıtlı olduğu yer gibi son derece hassas kişisel verileri herkese açık bir portalde yayımlanıyordu. Bu durumun, söz konusu bilgilerin kötü niyetli kişilerce kullanılarak suç işlenmesine (kimlik hırsızlığı, dolandırıcılık vb.) zemin hazırladığı ve TC Kimlik Numarası sisteminin olduğu günümüzde böyle bir ilana gerek kalmadığı vurgulandı.
AYM: SÜRESİZ İLAN EDİLMESİ VATANDAŞA AĞIR KÜLFET
Dosyayı inceleyen Anayasa Mahkemesi, uygulamanın anayasal bir hak olan "kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına" orantısız bir müdahale olduğuna hükmetti. Kararda öne çıkan tespitler şu şekilde sıralandı:
SINIR VE SÜRE YOK: Yasada, isim değişikliği ilanının portalda ne kadar süreyle kalacağına dair hiçbir kısıtlama bulunmuyor. Bu verilerin internette sonsuza kadar kalması, kişinin menfaatleri üzerinde telafisi güç ve ağır sonuçlar doğurabilir.
HAKİME TAKDİR YETKİSİ VERİLMEMİŞ: Yasa, her isim değişikliğini "kategorik olarak" ilan etmeyi emrediyordu. Oysa bazı durumlarda (örneğin şiddet mağdurları, güvenlik gerekçesiyle isim değiştirenler) bu kararın gizli tutulmasında üstün bir hukuki yarar bulunuyor. Hakime bu konuda "ilan edilmesin" deme hakkı tanınmaması anayasaya aykırı bulundu.
KARAR NE ZAMAN UYGULANMAYA BAŞLAYACAK?
Anayasa Mahkemesi, iptal kararının doğuracağı hukuki boşluğun Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından yeni ve güvenli bir yasal düzenlemeyle doldurulabilmesi için süre tanıdı.
Buna göre, iptal hükmü kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe girecek. Bu süre zarfında Meclis'in, kişisel verileri koruyan ve hakime takdir yetkisi tanıyan yeni bir düzenleme yapması bekleniyor.
