Türkiye'nin kalbi konumundaki Marmara Bölgesi'nde yaşayan milyonlarca vatandaşın gözü kulağı yer bilimcilerden gelecek açıklamalarda iken, beklenen büyük Marmara depremi hakkında bilim dünyasında yeni ve umut verici bir tartışma başladı. (LSI: Kuzey Anadolu Fay Hattı, Kumburgaz Çukuru, yer bilimci, sismik risk, creep sürünme hareketi, sismoloji, fay kırılması, fay hattı). 2025 yılında bölgede yaşanan 6,2 büyüklüğündeki sarsıntının sismik verilerini detaylıca inceleyen Prof. Dr. Osman Bektaş, fayın tek seferde boydan boya kırılacağı yönündeki genel kabul görmüş yıkıcı senaryoya bilimsel verilerle itiraz etti. Bektaş'ın deniz tabanındaki havza ve sırt yapılarını temel alan yeni analizi, İstanbul ve çevre iller için deprem senaryolarının baştan yazılmasına neden olabilir.
MARMARA DENİZİ'NDE DEPREM KIRILMASI NASIL GERÇEKLEŞİYOR?
Erdik ve Temblor'un 2025 tarihli ortak çalışmasına atıfta bulunan Prof. Dr. Osman Bektaş, bölgedeki 6,2 büyüklüğündeki son sarsıntının anatomisini çıkardı. Sismik verilere göre kırılma, Kumburgaz Çukuru'nun batısında yer alan görece güçlü sırt bölgesinde başladı, çukur boyunca ilerledi ve doğu sırtında sönümlenerek sona erdi. Bu durum, Marmara'daki sismik enerjinin deniz tabanındaki coğrafi yapılardan doğrudan etkilendiğini kanıtlıyor.
CREEP (SÜRÜNME) HAREKETİ NEDİR? FAYI NASIL ETKİLİYOR?
Bektaş'ın analizindeki en can alıcı nokta, "creep" yani "sürünme" mekanizması oldu. Görece güçlü sırt bölgeleri sismik gerilimi biriktirerek kırılmanın başlaması için bir tetikleyici işlevi görüyor. Ancak gaz ve sıcak akışkanların çok daha yoğun olarak bulunduğu deniz altı çukur alanlarında, fay hattı "sürünme" adı verilen yumuşak bir kayma hareketi sergiliyor. Bu sismik sürünme, fayın hızlı kırılışını frenleyerek yıkıcı etkinin büyümesini yavaşlatıp durdurabiliyor.
BEKLENEN 7 ŞİDDETİNDE DEPREM SENARYOSU DEĞİŞTİ Mİ?
Bugüne kadar kamuoyunda en çok dillendirilen senaryo, Marmara içinden geçen fay hattının tek seferde kırılarak 7'nin üzerinde (M7+) devasa bir sarsıntı üreteceği yönündeydi. Prof. Dr. Bektaş, çukur alanlarındaki frenleyici "creep" hareketi nedeniyle fayın tek parça ilerleyişinin sınırlandığını savundu. Bu bilimsel veriler ışığında, devasa tek bir deprem modeli yerine, parçalı ve daha düşük enerjili kırılma senaryolarının yeniden ve ciddiyetle ele alınması gerekiyor.
'KENTSEL DÖNÜŞÜM HIZ KESMEMELİ'
Bilimin sürekli gelişen doğası gereği, Marmara Denizi'nin tabanına yerleştirilen sismik ağlardan elde edilen veriler arttıkça "büyük yıkım" teorileri de yerini daha karmaşık ve parçalı kırılma modellerine bırakıyor. Bektaş'ın vurguladığı "sürünme" (creep) mekanizması, devasa enerjinin tek seferde boşalması yerine, fayın takıldığı yerlerde enerjiyi sönümleyebileceğine dair önemli bir pencere açıyor. Ancak bu bilimsel tespit, yapı stokumuzu acilen kentsel dönüşümle yenilememiz gerektiği gerçeğini asla ötelememelidir. Zira fay tek parça kırılmasa bile, sığ bir derinlikte yaşanacak 6.5 büyüklüğündeki parçalı bir kırılma dahi çürük binalar için ölümcül risk taşımaya devam etmektedir.
Parametre | Klasik Marmara Senaryosu | Prof. Dr. Osman Bektaş'ın Yeni Senaryosu |
Kırılma Şekli | Fay boydan boya tek seferde kırılır. | Fay sırtlarda kırılır, çukurlarda sönümlenir. |
Beklenen Büyüklük | 7.0 ve üzeri (M7+) | Tek parça olmadığı için daha düşük olabilir. |
Deniz Tabanı Etkisi | Göz ardı edilir, fay düz kabul edilir. | Sırtlar ve çukurların (creep) yapısı belirleyicidir. |
Zemin Akışkanları | Etkisi sınırlı görülür. | Çukurlardaki gaz ve sıcak sular sürünmeyi tetikler. |
