Türkiye İş Bankası’nın desteğiyle ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün kullanımına sunulan insansız su altı planörü Deniz Kâşifi, 2025 yılında Akdeniz ve Marmara Denizi’nde yürüttüğü ölçümlerle deniz suyu sıcaklıklarındaki artışı, oksijensizleşmeyi ve müsilajın dağılımını inceledi. Elde edilen veriler, her iki denizde de iklim değişikliğinin etkilerinin sürdüğünü gösterdi.
2023 yılından bu yana Türkiye’nin tüm denizlerinde veri toplayan Deniz Kâşifi, Akdeniz’de 2025 yılı boyunca 60 gün süreyle görev yaptı. Bu süreçte 2 bin 100 kilometreden fazla yol kat eden planör, yaklaşık 900 dalış gerçekleştirdi. Çalışma kapsamında Akdeniz’deki deniz girdapları ilk kez bu kadar uzun süreli ve ayrıntılı biçimde ölçüldü.
Toplanan veriler, Doğu Akdeniz’de beklenenden daha dinamik bir girdap yapısı bulunduğunu ortaya koydu. Girdapların taşıdığı ısı ve maddeler aracılığıyla deniz sıcaklıklarının ve su kütlelerinin dağılımında etkili olduğu belirlendi. Özellikle Mersin ve Antalya Körfezi gibi kapalı alanlara taşınan daha serin ve temiz suların, bu bölgelerde suyun yenilenmesine katkı sağladığı tespit edildi.
Deniz Kâşifi, Marmara Denizi’nde ise 30 gün boyunca suda kalarak 600 kilometrelik bir rota üzerinde 807 dalış yaptı. Bu çalışma sırasında Marmara Denizi’nde bugüne kadar gerçekleştirilen en kapsamlı müsilaj ölçümlerinden biri elde edildi. Veriler, müsilajın bir ay boyunca kesintisiz üretildiğini ve geniş bir alana yayıldığını gösterdi.
Özellikle Tekirdağ–Orta Çukur bölgesinde oluşan bir girdabın, müsilajlı su tabakasını yüzeye taşıdığı ve yüzey akıntılarıyla sistemden daha hızlı uzaklaşmasına katkı sağladığı belirlendi. Bu sürecin Marmara Denizi’nde ilk kez uzun süreli ölçümlerle izlenebildiği belirtildi.
“ÇALIŞMALAR DENİZ KÂŞİFİ İLE UZUN DÖNEMLİ AKADEMİK İZLEME SÜRECİNE GİRDİ”
Deniz Kaşifi’nin 2025 yılında yaptığı ölçümleri değerlendiren ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Barış Salihoğlu konuya ilişkin şunları söyledi:
“2023 yılından bu yana Türk denizlerinde Deniz Kâşifi tarafından toplanan verilerle deniz araştırmalarında pek çok ilke imza atıldı. Deniz Kâşifi ile elde edilen veriler Marmara ve Akdeniz’deki girdap yapıları ve su sıcaklıklarının zaman içindeki değişimini ortaya koydu. Bu bulgular, deniz ekosistemlerinin iklim değişikliğine ve kirlilik baskısına nasıl tepki verdiğini gösteriyor. Ayrıca Deniz Kâşifi sayesinde Marmara Denizi’nde müsilajın yüzeyde görünmese bile denizin derinliklerinde varlığını sürdürdüğünü, yaygın olduğunu ve Marmara’nın fiziksel koşullarının sürekli müsilaj üretimine elverişli olduğunu gördük. Bu tablo, sorunun geçici değil kalıcı önlemler gerektiren yapısal bir sorun olduğunu ortaya koyuyor.”
“DENİZLER YAŞAMI DOĞRUDAN İLGİLENDİREN TEMEL ALANLARDAN BİRİ“
İş Bankası Genel Müdür Yardımcısı Suat Sözen de, her geçen gün daha da derinleşen iklim değişikliği bağlantılı problemlerin çözümü için tek tek vatandaşların ya da kurumların sorumluluk üstlenmelerinin yetersiz kaldığını belirterek, ilgili tüm tarafların el birliğiyle çalışmasının büyük önem taşıdığını vurguladı. Sözen, iklim değişikliğiyle mücadelede deniz ekosisteminin büyüyen rolüne işaret ederek, “Genellikle akademik ve bilimsel ortamlarda konuşulan, tartışılan denizlerimizdeki durumun aslında genel kanaatin aksine pek iyi olmadığını 2021 yılında karşılaştığımız müsilaj gerçeğiyle çok net bir biçimde anladık. Deniz ekosistemi sadece çevre veya iklim değişikliğiyle ilgili bir konu değil gıda güvenliği ve ekonomik faaliyetler gibi yaşamı doğrudan ilgilendiren temel alanlardan biri. Bu yüzden biz de üç tarafı denizlerle çevrili, aynı zamanda bir iç denize sahip ülkemizde daha fazla sorumluluk üstleniyor, üniversitelerle ve sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte çalışmalar yürütüyoruz.” ifadelerini kullandı.
