ABD Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA), Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Kanada Uzay Ajansı’nın (CSA) ortak çalışmasıyla geliştirilen James Webb Uzay Teleskobu (JWST), 25 Aralık 2021’de uzaya gönderilmesinin ardından evrene ilişkin önemli bilimsel keşiflere katkı sağlamayı sürdürüyor.
JWST, Güneş Sistemi ve Samanyolu Galaksisi’nin yanı sıra Büyük Patlama’nın ardından oluşan ilk yıldızlar ve galaksiler, ötegezegenler ile yaşam barındırma ihtimali bulunan gök cisimleri üzerinde kapsamlı araştırmalar yürütüyor.
NASA, ESA ve CSA işbirliğiyle geliştirilen James Webb Uzay Teleskobu, bugüne kadar inşa edilen en güçlü uzay teleskobu olarak kabul edilirken, evrenin derinliklerine dair ayrıntılı gözlemler yapılmasına imkan tanıyor.
Dünya atmosferinden uzakta, kızılötesi dalga boylarında gözlem yapabilen gelişmiş cihazları sayesinde yüksek çözünürlüklü görüntüler elde eden JWST, daha önce gözlemlenemeyen birçok bölge hakkında yeni veriler sunuyor.
EVRENİN EN DERİN VE AYRINTILI GÖRÜNTÜSÜ
JWST, fırlatılmasından yaklaşık 5,5 ay sonra, Dünya’dan milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki galaksileri de kapsayan evrenin bugüne kadarki en derin ve en ayrıntılı tam renkli görüntüsünü elde etti.
Yaklaşık 12,5 saat süren gözlemler sonucunda oluşturulan görüntü, bilim dünyasında ve kamuoyunda büyük ilgi görürken, James Webb’in beklenen bilimsel performansı başarıyla ortaya koyduğunu gösterdi.
Görüntüde, Dünya’dan yaklaşık 4,6 milyar ışık yılı uzaklıktaki “SMACS 0723” gökada kümesi ile Büyük Patlama’dan yaklaşık 13,1 milyar yıl sonrasına ait uzak galaksiler daha önce görülmemiş ayrıntılarla yer aldı.
Evrenin en net görüntüsü, dönemin ABD Başkanı Joe Biden tarafından 11 Temmuz 2022’de Beyaz Saray’da düzenlenen törende ilk kez kamuoyuyla paylaşıldı.
Biden konuşmasında, söz konusu fotoğrafların ABD’nin gücünü göstereceğini belirterek, “Bu fotoğraflar tüm dünyaya Amerika’nın büyük şeyler yapabileceğini gösterecek ve özellikle Amerikalı çocuklara hiçbir şeyin bizim kapasitemizin üzerinde olmadığını anımsatacak.” ifadelerini kullandı.
NASA Direktörü Bill Nelson ise, “Bundan yüz yıl önce, yalnızca tek bir galaksi olduğunu düşünüyorduk. Günümüzde ise bu sayı sınırsız. Galaksimizde, milyarlarca yıldız var. Dahası milyarlarca yıldızı barındıran milyarlarca galaksi mevcut.” değerlendirmesini yaptı.
NASA, 12 Temmuz 2022’de teleskobun elde ettiği diğer tam renkli görüntüleri ve spektroskopik verileri de yayımladı.
EVRENİN EN UZAK GALAKSİLERİ GÖRÜNTÜLENDİ
James Webb’in ilk görüntülerinin paylaşılmasının ardından erken evrene ilişkin yeni keşiflerin önü açıldı.
Teleskobun sağladığı yüksek çözünürlüklü gözlemler sayesinde bilim insanları, 2024 yılında Büyük Patlama’dan yaklaşık 300 milyon yıl sonrasına tarihlenen “JADES-GS-z14-0” adlı galaksiyi gözlemledi.
Döneminde doğrulanan en uzak galaksi olarak kayıtlara geçen JADES-GS-z14-0, ilk galaksilerin beklenenden daha büyük ve parlak olabileceğini göstererek erken evrene ilişkin mevcut modellerin yeniden değerlendirilmesine katkı sağladı.
JWST’nin aynı yıl yaptığı gözlemler, bu galakside oksijen bulunduğuna ilişkin güçlü kanıtlar da ortaya koydu.
Daha sonra tespit edilen ve Büyük Patlama’dan yaklaşık 280 milyon yıl sonraya tarihlenen “MoM-z14” ise 2026 itibarıyla doğrulanan en uzak galaksi olarak kayıtlara geçti.
Bu keşif, ilk yıldız ve galaksilerin sanılandan daha erken oluşmuş olabileceğine işaret eden yeni bulgular sundu.
İLK GALAKSİLERDEN ÖTEGEZEGENLERE UZANAN KEŞİFLER
JWST’nin gözlemleri, erken evrende yalnızca hidrojen, helyum ve az miktarda lityum bulunduğu yönündeki değerlendirmelere yeni veriler ekledi. Bazı erken dönem galaksilerinde Güneş’e kıyasla daha fazla nitrojenin yanı sıra helyum, neon ve karbon tespit edildi. Bu bulgular, galaksilerin beklenenden daha hızlı gelişmiş olabileceğini ortaya koydu.
Teleskop ayrıca kütle çekimsel mercek etkisinden yararlanarak normal koşullarda görülemeyecek kadar sönük galaksileri gözlemledi. Bu çalışmalar, erken evrende beklenenden dört kat daha fazla ışık yayan küçük galaksilerin bulunduğunu gösterdi.
JWST’nin yakın kızılötesi kamerasıyla yapılan gözlemlerde ise “Earendel” adı verilen, Güneş’ten yaklaşık iki kat daha sıcak ve 1 milyon kat daha parlak bir yıldız keşfedildi.
Öte yandan, bilim insanlarının “küçük, parlak kırmızı noktalar” olarak adlandırdığı daha önce bilinmeyen gök cisimleri de James Webb tarafından görüntülendi. Bu yapıların doğasına ilişkin araştırmalar devam ederken, galaksi çekirdeğine dönüşen yıldız kümeleri olabilecekleri değerlendiriliyor.
James Webb, gezegen oluşumunu inceleyen çalışmalarda da önemli sonuçlar elde etti. Yaklaşık 130 ışık yılı uzaklıktaki çok gezegenli “HR 8799” sistemini inceleyen araştırmacılar, Güneş Sistemi dışındaki bir gezegenin atmosferinde karbondioksit tespit etti. Bulgular, sistemdeki dört dev gezegenin Jüpiter ve Satürn’e benzer şekilde katı çekirdekler oluşturarak meydana geldiğine ilişkin güçlü kanıtlar sundu.
