4904 sayılı Kanun çerçevesinde özel istihdam büroları, iş ve işçi bulmaya aracılık faaliyetinde bulunabildikleri gibi yetki verilmesi halinde geçici iş ilişkisi kurma noktasında da faaliyet gösterebilmektedir.
İŞKUR’un web sitesinde yer alan bilgilere bakıldığında mevcutta;
- 829 özel istihdam bürosunun “iş ve işçiye aracılık faaliyetinde bulunma” yetkisinin
- 56 özel istihdam bürosunun “geçici iş ilişkisi kurma” yetkisinin
bulunduğu görülmektedir.
İş ve işçiye aracılık faaliyetinde bulunma yetkisi almış ve iki yıl kesintisiz faaliyet gösteren özel istihdam bürolarının geçici iş ilişkisi kurma yetkisi alabilmeleri için;
- Kurumca olumlu rapor düzenlenmiş olması,
- Brüt asgari ücretin 200 katı tutarında teminat verilmiş olması,
- Kurum alacağının bulunmaması,
- Vadesi geçmiş vergi ve SGK borcunun bulunmaması veya taksitlendirilmiş olması,
- Uygun bir işyerine sahip olması,
şartları aranılmaktadır.
…
Çalışma hayatında geçici işçi teminine duyulan ihtiyaç nedeniyle özel istihdam bürolarına müracaat eden işveren sayısında yaşanan artışlar da dikkate alındığında bu işçilerin sosyal güvenliklerinin sağlanması ve sigorta primlerinin tahsili noktasında gerekli tedbirlerin alınması gerektiği aşikardır.
Bu amaçla 5510 sayılı Kanunda, geçici iş ilişkisi kurulan (devralan) işverenin, 5510 sayılı Kanunda belirtilen yükümlülüklerinden dolayı devreden işverenle birlikte müşterek ve müteselsil sorumlu olduğuna hükmedilmiştir.
Bu işçilerin SGK bildirimleri devreden işveren tarafından (özel istihdam bürolarınca) yapılmaktadır. Hal böyle olmakla birlikte, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ile 2020/20 sayılı Genelgede sigortalıyı geçici iş ilişkisi çerçevesinde devreden işverenin devrettiği çalışanlarına ilişkin sosyal güvenlik yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde, devralan işverence müracaat edilmesi ve sözleşmenin ibraz edilmesi halinde, devraldığı işçilerin SGK bildirimleri ile prim ödeme yükümlülüklerini yerine getirmesi amacıyla alt işverenlik uygulamasında olduğu gibi devreden işverenin işyeri dosyası üzerinden numara verileceği açıklanmıştır.
…
Uygulamada yaşanan sorunlara geldiğimizde;
Geçici iş ilişkisi kurma yetkisinin alınması sırasında aranılan şartlar nedeniyle (özellikle iki yıl faaliyette bulunma ve 200 brüt asgari ücret tutarında teminat gösterme şartından dolayı) iş ve işçiye aracılık faaliyetinde bulunma yetkisi olan, buna karşın geçici iş ilişkisi kurma yetkisi almamış bazı büroların, yetkisi olmadığı halde geçici iş ilişkisi kurdukları görülmektedir.
Bu durumun tespiti halinde özel istihdam bürosunca geçici iş ilişkisi çerçevesinde devredilen işçiler, devralan işverenin işçisi kabul edilmesine rağmen, bu nitelikteki muvazaalı işlemlerin iş müfettişlerince tespiti çoğu zaman mümkün olamamaktadır.
Geçici iş ilişkisi kurma yetkisi almış özel istidam bürolarının SGK’ya olan borçlarının İŞKUR’a verdikleri 200 brüt asgari ücret tutarındaki teminatlarından kesiliyor olması nedeniyle bu firmalar SGK yükümlülüklerini genelde düzenli olarak yerine getirmektedir. Ancak geçici iş ilişkisi kurma yetkisi olmadığı halde geçici iş ilişkisi kuran istihdam bürolarının SGK’ya olan borçları bu bürolardan tahsil edilmediği takdirde, iş ve işçi bulmaya aracılık eden özel istihdam bürolarından alınan 20 brüt asgari ücret tutarındaki teminatlar borçlarını karşılamadığı gibi, geçici işçiyi devralan firmalar ile devredilen işçilerin tespitindeki güçlükler nedeniyle bu borçların devralan firmalardan tahsili de mümkün olamamaktadır.
…
Vergi dairesinden alınacak bilgiler dahilinde devreden işveren tarafından “606 İşgücü Temin Hizmetleri” olarak kesilen faturaya bakılarak devralan işverenlerin tespiti mümkün. Ancak bu defa da faturada hangi işçilerin, hangi işverene devredildiği bilgisi yer almamaktadır.
Olmaz ya hadi diyelim ki oldu ve SGK’daki icra memuru arkadaş devredilen işçi bilgilerini de temin etti.
Bu durumda özel istihdam bürosunca devredilen sigortalıların prim tahakkuk işlemi her ay topluca yapıldığından, devralan işverenlerin prim borçlarının sözleşme süresince her bir sigortalı ve her bir ay bazında, ayrıca devralan her bir işveren yönünden ayrı ayrı hesaplanması gerekir ki bu hesaplamanın yapılması pek de mümkün değildir.
Hatta, yönetmelikte belirtildiği gibi özel istihdam bürosunun devrettiği işçiyle ilgili SGK yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde devralan işveren tarafından özel istihdam bürosunun altında üç haneli numarayla açılmış bir tane dahi dosya olduğunu sanmıyorum.
Bu bakımdan, geçici iş ilişkisi kurma yetkisi bulunmayan özel istihdam bürolarınca muvazaalı bir şekilde devredilen sigortalılardan kaynaklanan prim borçlarının her ne kadar müşterek ve müteselsil borçlu kabul edilseler bile devralan işverenlerden tahsili mümkün olamamaktadır.
…
Haliyle mevcut yönetmelik maddesinin ödenmeyen prim borçlarının devralan işverenden tahsil edilmesine imkân sağlayacak şekilde güncellenmesi gerektiği ortadadır.
Naçizane tavsiyem, özel istihdam bürosunun geçici iş ilişkisi çerçevesinde devrettiği sigortalılara ilişkin SGK bildirimlerini, sözleşmenin ibraz edilmesi suretiyle devralan işverene ait işyeri dosyasından verilecek numarayla yerine getirmesi yönündedir.
Yönetmelikte bu yönde yapılacak değişiklik sonrasında sözleşmenin ibraz edilmesiyle birlikte geçici iş ilişkisinin yetkili özel istihdam bürolarınca kurulup kurulmadığı SGK personelince kontrol edileceği gibi devreden işveren tarafından prim borçları ödenmediği takdirde hem bu borçların devralan işverenlerden tahsili mümkün olacak, hem de devralan işverenlerin bu borçları ödemelerine imkân sağlanmış olacaktır.
