Son birkaç yıldır İstanbul-Ankara ve İstanbul-İzmir arası seferlerimin sayısı bayağı arttı. Tercih ettiğim yöntem de karayollarını kullanmak. Şehirler arasındaki köprüler ve otoyolları mahallemin cadde ve sokaklarından daha fazla tanıyorum.
İstanbul’dan Ankara ve İzmir’e yolculuklar için, paralı yollar kullanıldığında, en az 2 bin TL’yi göze almak gerekiyor…
Vergi vermekten hoşlanılmayan bir ülkede yaşıyoruz; devletin gelirleri daha çok dolaylı vergilerden elde ediliyor. Köprüler ve otoyollardan geçmek için ödenen yüksek ücretler devlete gidiyor olsa, hiç kuşkusuz “Helal olsun” derdim…
Ancak şehirler arasındaki köprülerin hepsi ile otoyolların çoğuna ödenen ücretler özel şirketlere gidiyor. Yalnız kullananların ödedikleri yüksek ücretler değil, devletin şirketlere taahhüt ettiği oralardan geçen araç sayısının altında kalındığında, aradaki farkı her bir vatandaş ödemek zorunda kalıyor…
‘Yap-işlet-devret’ adı verilen sistem öyle çalışıyor…
Devletin kasasına gelirleri doğrudan giren pek az karayolu ve köprü de yüksek ücret ödenerek gidilebilen diğerlerine eklenecekmiş…
Hükümet, ilki 1973, ikincisi 1988 yıllarında bütçe imkanları kullanılarak inşa edilmiş 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nü ve yine aynı imkan kullanılarak hizmete sokulmuş yedi otoyolu özel şirketlere devretmeyi kararlaştırmış…
Bedeli karşılığında elbette.
Şirket, hizmeti devralmak için peşin bir para ödeyecek, bunun karşılığında tam 25 yıl köprüler ve otoyollardan geçiş ücretlerini kendisi tahsil edecekmiş…
“Bu ne iş?” diye soranlar sorularının cevabını konunun siyasi sorumlularından değil, görev tanımını ‘desteklenen siyasilerin her tasarrufunu savunmak’ olarak belirlemiş olan ekran yüzleri ile köşe sahiplerinden alıyorlar…
Köprüler ve otoyollar satılmıyor, işletme hakları belli süreliğine devrediliyormuş…
Ya da, köprüler ve otoyollar satılmıyor, gelirleri satılıyormuş…
Eskiden böyle tevillere “Ayvaz kasap hepsi bir hesap” diye mukabele edilirdi.
Yaşı müsait olanlar, 1980 darbesi sonrasında siyasi hayata yeniden dönüldüğünde, yapılan ilk genel seçimin öncesi, parti liderlerinin TRT ekranlarında çıktıkları açık oturumlardaki tartışmaları hatırlayacaklardır.
Her ikisi de çoktan rahmetli olmuş Anavatan Partisi lideri Turgut Özal ile Halkçı Parti lideri Necdet Calp arasında geçen “Satarım, sattırmam” tartışmalarından…
Özal, partisi iktidara gelirse, o zaman var olan tek köprünün gelirini satışa çıkartacağından söz ediyor, Calp ise, “Devletin malını kime satıyorsun? Sattırmam” mukabelesinde bulunuyordu. Özal’ın niyeti, birinci köprü satışından elde edilecek parayı, İstanbul’un iki yakası arasındaki araç trafiğinin artık taşınmaz hale gelmesiyle ortaya çıkan sıkıntıyı ikinci bir köprü inşaatı için kullanmaktı.
Günümüzde işletme hakkı devredilerek veya gelirleri satılarak köprüler ile bazı otoyollarını 25 yıllığına devlet envanterinden çıkarma hesabı yapanlar ise, bu yolla elde edilecek parayla yeni köprü veya yol inşasına gitmeyi akıllarından geçirmiyorlar.
Ya ne?
Niyetin ne olduğunu, çok genç yaşta kaybettiğimiz şairimiz (ö. 1950) Orhan Veli Kanık’ın ‘delikli şiir’ başlığını uygun gördüğü kısa şiiri açıklar gibi: “Cep delik, cepken delik, / Kol delik, mintan delik, / Yen delik, kaftan delik, / Kevgir misin be kardeşlik!”
Yapılmak istenenin özeti şu: Aşırı harcamalar ve yüksek faiz ödemeleriyle kevgire dönmüş devlet bütçesi yüzünden son kalan köprüler ve otoyollar da şirketlere devredilmek isteniyor…
Hem de öyle işe yarayacak bir gelir takviyesi de söz konusu değil; olsa olsa birkaç ayın bütçe açığının kapatılması amaçlanıyor…
İlk bakışta akıl alır gibi görünmese de gerçek bu.
Konuyu hak ettiği açıklıkta işleyen T24 yazarı Çiğdem Toker’den aktarayım:
“On beş yıl önce. İki Boğaz köprüsü ile otoyollar için girişilen ilk işletme hakkı devir ihalesi, devlete ödenecek gelir açısından 5 milyar 634 milyon dolar ile sonuçlanmıştı. Bu tutar, bugünün kuruyla 246,5 milyar TL’ye karşılık geliyor. Başka bir ifadeyle, ocak ayındaki bütçe açığından biraz fazla. Ocak ayı bütçe verilerine göre, bütçe açığı 214,5 milyar TL olarak açıklandı.”
Rahatsızlık duyanlar girişimi önlemek amacıyla gösteri yapmaya kalkıştıklarında polis engeliyle karşılaşıyorlar. Umarım, protestolarını, özelleştirilmiş köprüler ile otoyollardan geçmeme eylemine kadar vardırmazlar…
Endişemin sebebi belli: Üzerinden geçilsin geçilmesin, hakları devralmış şirketler, sözleşmede devlet tarafından taahhüt edilmiş araç sayısı ile irtibatlı bir parayı, hem de dolara bağlı bir kurdan, devletten tahsil edeceklerdir…
Yani hepimizden…
Şaka sanılmasın, gerçektir…
