Hem Trump’ın ve Netanyahu’nun hem de Putin’in “seçimi tekrar kazanması için” seferber olduğu Macaristan Başbakanı Orban ilginç bir kişilik.
Gençliğinde liberal bir aktivist olarak kendisini gösteren Orban öğrencilik döneminde George Soros’un vakfından aldığı bursla Oxford’da tahsil görmüş, bilahare liberal demokrat bir çizgide siyaset sahnesine girmiş ama iktidara geldikten sonraki zaman içinde çizgisini değiştirmiş olan bir siyasetçİ.
Bugün muhaliflerini dış güçlerin destekçisi olmakla suçlayıp Batı ülkelerinin kendisini devirmek için uğraştığını savunuyor olsa da iktidara ilk geldiği zamanlar epeyce “Batı yanlısı”ydı Orban.
Yine siyasete atıldığı ilk yıllarda ateist olmasına rağmen sonraları Hristiyan kimliğini ‘Orbanizm’in temeline yerleştirdi. Geçmişteki Rus karşıtı duruşunu ilerleyen dönemde Rusya’nın en sadık müttefiki olmakla değiştirdiği gibi…
AB ve NATO üyesi bir ülkenin lideri olmasına rağmen pandemi döneminde Kovid aşısını bile Alman veya İngiliz firmalarından değil, Rusya’dan ve Çin’den aldı.
Bu türden zikzaklar yalnızca dikey zamanda değil yatay zamanda da gözlemlenebiliyor.
Söz gelimi, Orban’ın en büyük destekçileri arasında İsrail devleti ve Macaristan’daki güçlü ve etkili Yahudi toplumu da var ama gerektiğinde seçim mitinglerinde Yahudi karşıtı mesajlar verebiliyor. Ne var ki popülist ve otokrat siyasetçilerin bu türden çelişkili veya tutarsız görünen tavırları fazla şaşırtıcı gelmiyor hiç kimseye.
Tam da bu noktada Orban’ı ve Orbanizmi açıklayabilecek en iyi kavram “popülist otokrasi” olabilir herhâlde…
Bu alanda çok başaralı, hatta türünün en iyi örneklerinden biri Macar lider.
Kitle psikolojisini kendi çıkarlarına malzeme yapmaktan çekinmeyen bütün popülist siyasetçiler gibi toplumun zaaflarını yöneterek kalabalıkları peşinden sürüklemeyi iyi bilen biri.
Bu işi nasıl başardığı da ortada…
Söz gelimi, Avrupa Birliği ile ilişkisinde ortaya çıkan pürüzleri içeriye “milli egemenlik mücadelesi” olarak yansıttı, bunun işe yaradığını görünce Brüksel ile bol bol kavga çıkarttı, Avrupa’daki LGBT tartışmalarını Macaristan’ın gündemine taşıdı, ülkenin sancılı tarihinden gelen toplumsal kimlik krizini popülist bir siyasetin malzemesi yaptı.
Diğer yanda ise iktidarını güçlendirmek amacıyla kurumları etkisizleştirerek denge-denetleme mekanizmalarını zayıflattı, yargıyı partizanlaştırdı, medyayı kontrol altına aldı, muhalefeti bastırdı, seçim sistemini değiştirdi.
Kendisinin “illiberal demokrasi” adını verdiği bu yönetim modeli kimilerince “seçimli otokrasi” diye tanımlanıyor. Bu rejimin zayıf karnı seçim… Diğer otokrasilerden farkı da bu.
Şimdi Orban da bir seçim engelini daha aşmak zorunda. Yarın sandık kuruluyor Macaristan’da. Bütün ciddi anketler muhalefetin büyük bir farkla önde olduğunu gösteriyor. Demek ki koltuğu sallantıda bu defa Orban’ın.
KARAR.’ın dünkü manşetinde görmüş olmalısınız: “Orban’a destek Rusya Lideri Putin, ABD Başkanı Trump ve İsrail Lideri Netanyahu’dan geldi. ‘Küresel aşırı sağ’, benzeri görülmemiş bir ‘kurtarma operasyonu’ başlattı… İran savaşının en kritik aşamasında ABD Başkan Yardımcısı Vance apar topar Budapeşte’ye uçtu, iktidar partisinin mitinginde kürsüye çıkıp ‘Orban’ın seçilmesi için her şeyi yapacağız’ dedi. Vance’in telefonundan canlı olarak mitinge bağlanan Trump da Macar halkından mevcut başbakanın partisi için oy istedi.”
Orban’ın kazanması veya kaybetmesi neden önemli başka ülkelerin liderleri için? Neden telaş içinde yardıma koştular?
Mevcut iktidarın bekası kendi ülkelerinin çıkarını doğrudan ilgilendirdiği için bunu yapıyorlar öncelikle. Rusya için Macaristan’da kimin iktidarda olduğu, bu ülkenin Brüksel’deki veto gücü ve yaptırımları zayıflatma potansiyeli sebebiyle önemli. Trump için benzer şekilde Avrupa içindeki Truva atı rolü dolayısıyla değerli.
Ama aynı zamanda her otokrat veya otoriter rejim bir diğerinin meşruiyetini de besliyor olduğu için bu dayanışma zorunlu. Birinin zaferi diğerlerinin de zaferi, birinin yenilmesi diğerlerinin de meşruiyetinin zayıflaması demek.
Komşu komşunun külüne muhtaç ya, otokrat da diğer otokratın gücüne muhtaç…
İşte onun için dünyanın bütün otokratları işlerin güçlerini bırakıp el ele Macaristan Başbakanının yardımına koştular.
