Anayasa Mahkemesi ne diyor?
Anayasa Mahkemesi Başkanı Sayın Kadir Özkaya, yaptığı konuşmada, “bireysel başvuru” hakkının önemini anlattı. Bu hakla birlikte AYM’nin “sokaktaki vatandaşın, memurun, öğrencinin doğrudan kapısını çalabildiği bir hak arama merciine dönüşmüştür” diyerek bir hakikati ifade etti.
“Bireysel başvuru” hakkının anayasal olarak getirilmesini de “sessiz devrim” olarak niteledi, doğrudur.
Ancak bu hakikatin, bu doğrunun hayatiyeti iki şarta bağlıdır:
- AYM kararlarının uygulanması: AYM’nin verdiği hem iptal hem hak ihlali kararlarına iktidarların uyması…
- AYM’nin kendisinin de hakları savunması: Yani haklar konusundaki hassasiyetini sürdürmesi; evrensel hukuktaki içtihat çizgisinde devam etmesi…
AYM KARARLARI NEYE YARAR?
Sayın Başkan Özkaya’nın, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi’ndeki konuşmasında şu sözlerinin altını çiziyorum:
“Anayasa Mahkemesinin verdiği her bir karar, yalnızca başvurucunun somut mağduriyetini gidermekle kalmamış, aynı zamanda tüm ilgililere her bir konuda anayasal standartların ne olduğunu gösteren bir rehber işlevi görmüştür.”
Elbette böyle olmalı… Anayasa’ya göre, AYM kararları Cumhurbaşkanını, TBMM’yi, HSK’yı, Yargıtay’ı, Danıştay’ı, tüm mahkemeleri ve hepimizi bağlar. (Madde 135/son)
Fakat ülkemizde, AYM’nin bazı kararları mahalli mahkemeler ve hele de adli yargının tepesindeki Yargıtay tarafından ve HSK tarafından uygulanmıyor.
Hatta en vahimi, TBMM Başkanlığı tarafından dauygulanmadı. Meclis Başkanlığı bunu yaparsa, AYM kararına uymamayı cesaretlendirmiş olmaz mı?
Oysa, ceza hukukumuzun saygın hocalarından Prof. İzzet Özgenç’in yazdığı gibi AYM kararlarını uygulamamak, suçtur.
Fakat bizde AYM kararını uygulamayı reddeden hakimler HSK tarafından takdir ediliyor, terfi ettiriliyor.
AYM’NİN GÖREVİ
AYM kararına uyulmaması, ülkemizde hukukun nasıl gerilemekte olduğunu gösteren en çarpıcı örnektir. Türkiye’de hukukun gerilemekte olduğu, Venedik Komisyonu’nun raporlarına ve AİHM kararlarına geçmiş bir gerçektir.
Bu durum, AYM’nin temel hak ve özgürlükleri koruma görevinin çok daha önemli hale getirmektedir.
Yine, Başkan Özkaya’nın deyişiyle:
“Hukuk devletinin güçlenmesi, temel hak ve özgürlüklerin etkili biçimde korunması ve adaletin toplum hayatında kökleşmesi hepimizin ortak sorumluluğudur. Bu sorumluluğun yerine getirilmesinde hukukçuların özel bir yeri bulunmaktadır.”
Fakat buna rağmen açıkça haksız ve Yargıtay’dan dönen kötü bir kararda da mahalli mahkeme destan gibi gerekçe yazmış olabilir…
Hatta Yargıtay da onaylayabilir! Hatta Yargıtay’ın bir dairesi AYM’yi çirkin sözlerse suçlamadı mı?!
Tayfun Kahraman’a verilen 18 yıl hapis cezasının de destan gibi gerekçesi var ama haksızdı, Yargıtay da onaylamıştı... Fakat “insan hakları hukuku” odağından bakan AYM bu mahkumiyetin “hak ihlali” olduğunu tespit etti!
Demek ki, anayasa ve kanun metinlerini öyle otorite lehine yorumlamak da böyle temel hak ve hürriyetler lehine yorumlamak da mümkün… İşte bütün mesele bu!
HAK VE HÜRRİYETLERİ KORUMAK
Tüm dünyada siyaset ve özellikle de siyasi iktidarlar konjonktürel kaygı ve beklentilerle davranma eğilimindedir. Konjonktür ne olursa olsun, hukuku üstün tutacak olan bağımsız ve tarafsız yargıdır. Fakat iktidarların elinde yargıyı etkileyecek mekanizmalar vardır, en başta kadro ve yetki kanunları…
Bu sebepledir ki, insan haklarının korunması siyasetin kolay ulaşamayacağı düzeyde ve kompozisyonda olan AYM’lere verilmiştir; uluslararası düzeyde de AİHM’ye.
Ölçü, Özkaya’nın deyişiyle “temel hak ve özgürlüklerin etkili biçimde korunması” ve
“hak eksenli yorum”un özümsenmesidir. Bu kavramı önceki Başkan Zühtü Arslan akademik eserlerinde geliştirmişti, AYM kararlarına da geçmiştir.
AYM üyesi Yusuf Şevki Hakyemez’in ifadesiyle “insan hakları lehine yorum” anlayışı.
AYM’de atamalarla dengelerin tedricen değişmekte olduğu yönünde haberler, yorumlar çıktı.
Bence “Halkı yanıltıcı bilgi” kanununu AYM çoğunluğunun anayasaya uygun bulması bunun bir örneğidir; nasıl otoriterce uygulandığı gözler önünde.
Türkiye’de “hukuk güvenliği” alanında ağır sorunlar yaşanan bu dönemde, “temel hak ve özgürlüklerin etkili biçimde korunması” görevini AYM’nin kararlılıkla sürdürmesi “hak arama mercii” olmanın gereğidir.
Türkiye’yi uzun vadede evrensel düzeyde güçlü ve saygın yapacak olan, hukuku üstün tutmaktır.
