Adı gitti, kendi kaldı yâdigâr: Osmanlı arşivi
Geçtiğimiz 8 Kasım’da Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı tarafından “Arşivcilikte Yeni Yaklaşımlar ve Sürdürülebilirlik” temasıyla Kâğıthâne’deki Osmanlı Arşivi binâsında bir sempozyum düzenlendi. “İyi ki tanımışım, iyi ki teşrîk-i mesâim olmuş” dediğim sevgili arkadaşım Sinan Çuluk’un da bir sunumu vardı. Hem istifâde etmek hem de eskimeyen mesâi arkadaşlarımı görmek için Üsküdar’dan yola çıktım.
Güzel bir sonbahar gününde yaklaşık bir saat süren vapur yolculuğundan sonra belediye otobüsüne dindim. Binerken, “Osmanlı Arşivi’nden geçiyor mu?” diye sordum. Şöför, hemen bildi. Durak adı olarak da Osmanlı Arşivi anons edildi.
Açılışta dört akademisyen konuştu. Gülhâne’deki Hazîne-i Evrâk binâsında çalıştıkları günlerden başlayarak hâtıralarını anlattılar. Arşivde yöneticilik de yapmış olan bir konuşmacı, arşivcilikte sürdürülebilirlik için mühim olan dört unsuru ele aldı. İlk ikisi aklımda kaldı. Onlardan bahsedeyim.
“Birincisi mekân” dedi, konuşmacı. Belgelerin muhâfazası için mekânın önemini anlattı. “Mâdem mekân bu kadar mühimse ecdâd yâdigârı Osmanlı Arşivi niye Kâğıthâne’de?” diye sormayı çok istedim. Ekim ayındaki yağışlar sebebiyle Kâğıthâne’de yine sel felâketi olmuştu. Osmanlı Arşivi, en olmaması gereken yerdeydi maalesef.
İdâreciyken 200 kadar uzman arşivciyi, asılsız isnatlarla başka kurumlara göndermeye kalkan, mesele basına sızınca geri adım atan konuşmacı, ikinci unsur olarak “insan” dedi.
Kuruma girdiğimiz ilk yıllarda ara sıra ziyârete gelen bürokratlar olurdu. Bir büyükelçi hatırlıyorum. Çalışmalarımızı yakından görünce, “Bu gençlerin hakkı ödenmez. Ayaklarına altından ayakkabı giydirmek lâzım.” demişti. Altın ayakkabılar şöyle dursun, hangi şartlarda çalıştığımızı gâyet iyi bilen akademisyen yöneticilerimiz, devletin uygun gördüğü maaşa, “Asistanlar bu kadar almıyor” diyerek itiraz etmişlerdi.
Kaloriferler yanmadığı için mantolarla paltolarla titreyerek çalıştığımız birgün, yine akademisyen bir genel müdürümüz odamıza girmiş; ne kadar soğuk olduğunu fark edince, “Bu belgelerin burada olması sağlıklı değil.” demişti. Birbirimize bakakalmıştık. Sanki Osmanlı Arşivi, belgeler ve araştırmaya gelen akademisyenlerden ibâretti. Maalesef konuşan akademisyenleri dinlerken hâlâ değişen bir şey olmadığını fark ettim. Bir kendileri var, bir de belgeler.
Neyse bu artık alışılmış bir durum. Osmanlı Arşivi uzmanlarının da böyle bir beklentisi yok zâten. Osmanlı Arşivi’nin en büyük tâlihsizliği, daha yukarılara çıkmak için kurumu bir basamak olarak kullanan akademisyen yöneticilerdi. Yâni sürdürülebilirlik sorunu, yöneticilerde vardı.
Esas konuya geleyim. O gün orada, teşkilat şemasında Osmanlı Arşivi Dâire Başkanlığı’nın artık olmadığını öğrendim. Yâni herkesin bildiği, otobüse bindiğinizde “Geçiyor mu?” diye sorduğunuz Osmanlı Arşivi, resmî olarak yok.
Osmanlı hayranı bir iktidar niye böyle bir şey yapar anlayamadım.
Osmanlı Arşivi’ni dere yatağına götür! Ecdâd yâdigârı hassâsiyetiyle çalışan memurlarını sürmeye kalk! Yetmedi adını teşkilat şemasından çıkar! Sonra da sürdürülebilirlik üzerine sempozyum düzenle!
Şaka gibi!
