Kurtuluş reçetesi diye bir reçete yok

Muhammed Abid el-Cabiri’den okuduğum ilk kitap Arap Siyasal Aklı’ydı (Mana Yayınları.) Kitabı okuduğumda Cabiri’den alacağımı aldığımı düşündüm. Siyasal akıl anlaşılınca öteki akıllar da aşağı yukarı anlaşılırdı.

Sonraları Cabiri’nin başka kitaplarına da göz attım.

Merhum Cabiri çok çalışmış. Fakihler, filozoflar, şairler, hepsi dahil Müslüman düşünürlerin yazdıklarını, eski Yunan filozoflarını, İran’dan ve Hint’ten Müslümanların düşünce dünyasına sızan kültürleri, gelenekleri incelemiş.

Buna ‘yapı sökümü’ diyebiliriz. Diyenler olmuş zaten.

Bir makinanın bütün parçalarını yerlerinden çıkarıp nasıl çalıştığını anlamaya çalışmak gibi.

Evet, okumaya vakit ayıramayanlar vakitten tasarruf etmek için kitaplarından bir tanesini okuyabilir.

Ben okudukça yeni ve zengin malzemeler buldum.

Cabiri tabii ki bir ideolog değil. Bir devrimci falan da değil.

Bir kurtuluş reçetesi vermiyor. Zaten öyle bir reçete yoktur. Birisi verirse inanmayın.

Bugünün sözü bu olsun: Kurtuluş reçetesi diye bir reçete yok.

Bir bakıma, Müslüman-Arap kafasının MR’ını çekiyor. İçindeki arızalı bulduğu alanları tespit ediyor.

Bu kafa, kültürümüzün müşterekliği ölçüsünde Arap olmayan Müslümanların da kafası.

Analizlerini yaparken fanatik değil, olabildiğince soğukkanlı.

Bu analizlerden, daha sağlıklı bir düşünceye nasıl ulaşılabileceğini içtenlikle araştırıyor.

Tasavvufa ya da kendi adlandırmasıyla ‘irfani’ bilgi sistemine mesafeli duruyor.

Daha çok ‘burhan’a yani bilgiye, bilime, delile istinat eden düşünce okuluna yakın duruyor.

İbn Hazm, İbn Rüşd, Şatıbi ve İbn Haldun’un gibi alim ve mütefekkirlerin inşa ettiği yöntemlerin bugüne ışık tutabileceğini düşünüyor.

Ulaştığı ‘sentez’i ister beğenin ister beğenmeyin.

Üzerinde çalıştığı ve okurlarına da gösterdiği ‘malzeme’yi görmekte fayda var.

Arap Siyasal Aklı’nı ve Arap Aklının Yapısı’nı okuduktan sonra ‘Arap-İslam Aklının Oluşumu’na (Kitabevi Yayınları) ve Arap Ahlaki Aklı’na da (Mana Yayınları) bakma ihtiyacı duydum. Pişman olmadım.

Aslında kitapların hepsi bir bütünün parçaları. Arap Aklının Eleştirisi ana başlığının alt başlıkları.

Cabiri’nin sunduğu zengin malzeme okuruna sürekli yeni pencereler açıyor. Bu yüzden, bu kitapları okurken altını çizdiğim satırların bir kısmını paylaşma ihtiyacı duydum. Bunların bir kısmı dil ile ilgili.

Tabii ki Cabiri’nin dili Arapça, dolayısıyla ilgisinin merkezinde Arap dili var. Ama dil, insanların müşterek bir kabiliyeti. Arap dilinin Arapların düşüncesi üzerindeki etkisini anlamak kendi dilimizin, Türkçenin bizim düşüncemiz üzerindeki etkisini anlamamız için ip ucu verebilir.

“Kendinden önceki medeniyetlerin de varisi olan İslam medeniyetine Arapların en büyük katkıları dil ve din olmuştur. Her şeyden önce Kur’an Arapça bir kitaptır. Kelami ve fıkhi içerikli doktrinel ihtilafların birçoğu dil kaynaklıdır. Aslen sosyal, ekonomik ve etnik kökenleri olan siyasi ihtilaflar dahi dayanağını ve kamuflajını Arapça’nın farklı yorumlara boyun eğen özelliği dolayısıyla Arapça olan dini naslarda bulmuştur.”

“Arapçanın farklı yorumlara boyun eğen özelliği” ifadesinin altını çizelim.

“Hangisi olursa olsun dil, insanın evrene bakışını onu bütün veya parçalar halinde algılama biçimini belirlemekte, en azından bunun için önemli bir katkıda bulunmaktadır. Arapça, en azından on dört asırdır sözcükleri, terkipleri ve grameriyle olduğu gibi kalabilmiş yaşayan tek dünya dilidir. Bunu da nazarı itibara aldığımızda bu dilin Arap aklı ve onun eşyaya bakışı üzerindeki etkisini daha iyi kavramamız mümkün olacaktır.”

Bütün diller için geçerli bir gerçek var. Dil düşünceyi etkiliyor.

Arap dili Arapların aklını, Türkçe Türklerin aklını.

(Arapçanın Arap düşüncesine etkisi az veya çok çalışılmış.

Türk dilinin Türk düşüncesine etkisini kimse çalışmıyor.

Geçenlerde, arkadaşım Hüsnü Kılıç Nermi Uygur’un bu konuda çalışmaları olduğunu söyledi. Sevindim. Bakacağım.)

Dilin düşünce üzerindeki etkisini en erken tespit eden batılı düşünürlerden biri Johann von Herder. (1744-1803) Cabiri Herder’den aktarıyor.

“Her millet düşündüğü gibi konuşur, konuştuğu gibi düşünür. Dahası her millet kendi dilinde doğrularıyla ve yanlışlarıyla yaşadıkları tecrübeleri depolar ve bunları dil vasıtasıyla sonraki kuşaklara aktarır.”

Şu halde iyi, kötü, neyimiz varsa dilimizle taşımışız.

“Dil ne sırf bir araç ne de sırf bir içeriktir. O, bir anlamda bilginin ona göre şekillendiği bir kalıptır.” (Bu son alıntı Herder’den değil, Cabiri’den.)

Cabiri, bu kitabında benim ezberimi de bozarak Arapçanın bazı yönlerinin düşünceyi sınırlandırdığını anlatıyor.

Bedevilerin temiz ve fasih Arapçası konusunda çekinceleri var.

İnşallah haftaya bakalım.

YORUMLAR
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.