Fon krizi daha doğrusu vurgunu yüzünden yaklaşık 500 bin vatandaşın tasarrufları eridi.
kriz sürecinde borsa değerinde meydana gelen erime ise yaklaşık 117 milyar dolar!
Bunlar son derece vahim veriler. Fakat bereket versin, Fitch ve S&P uzmanları, tahribatın sınırlı kaldığını, böyle kalırsa Türkiye’nin kredi notunu düşürmeyeceklerini açıkladılar.
Evet, dövizde korkulan çapta bir fırlayış, yabancı yatırımcıda korkulan çapta bir “çıkış” olmadı.
Kim bu Fitch ve S&P denilen kuruluşlar? “Faiz sebeptir” politikasının enflasyonu patlatacağı, makro ekonomik dengelerini bozacağı yolunda açıklamalar yaptıklarında “dış güçler” diye suçlanan kuruluşlardır!
Hasar vahim fakat genel ekonomiye etkisi çok şükür korkulan gibi değil.
Bununla birlikte Türkiye’nin kurumlarına güven biraz daha azaldı… Türkiye’nin ekonomik performansı biraz daha ivme kaybetti.
PERFORMANS NEYE GÖRE?
Cumhurbaşkanı Erdoğan geçen hafta bir performans müjdesi vermişti:
“2002'de 3 bin 616 dolar olan kişi başına gelirimiz, yaklaşık 5 kat artışla 2025'te 18 bin 103 dolara çıktı.” (26 Eylül)
İyi bir performans mı?
Yüksek faizle ve Merkez Bankası işlemleriyle döviz bastırıldığı için bu rakam çıkıyor. Ama ben bunun üzerinde durmuyorum.
Performansı ölçmek için, mesela…
2011 yılında açıklanan “2025 Hedefleri”ne göre 2023 yılında kişi başına gelirimiz 25 bin dolar olacaktı… 2025 yılında ise 18 bin dolar diye müjdeliyoruz!
2023’te 25.000 dolar boş bir propaganda değildi. 2002-2010 performansına göre hesaplanmıştı. O performans devam etseydi, en azından yakınına varmamız mümkündü…
Fakat, “faiz sebeptir” gibi yanlış politikalar, kurumlarda liyakatin yerini “bizden” tercihinin alması, hukuk güvenliğindeki ciddi düşüşler yüzünden, Türkiye neredeyse yerinde saydı, 2023 yılında kişi başı gelirimiz 13 bin dolardı.
Biliyorsunuz fon krizinde de birçok faktör “bizden”dir.
Peki, dünyada neler oluyor?..
HİNDİSTAN ÖRNEĞİ
Bugünlerde Prof. Mustafa Ergen’in “Girişimci Kapital” adlı kitabını okuyorum. Alt başlığı şöyle: “Silikon Vadisi Tarihi ve Startup Ekonomisi” (Alfa Yayınları)
Hindistan bilhassa dikkatimi çekti. Prof. Ergen, Hindistan’ın “dünyaya yazılım ihraç eden bir ülke konumuna gelmesini” anlatıyor.
“Yazılım” kavramının nüfusla hiçbir ilgisi yok; tamamen politika önceliği ve eğitim önceliği olup olmamasıyla ilgili.
Ergen, “bunların başında eğitim geliyor” diyor; yazılım hedefli eğitim… Sonra dünya şirketleriyle kurulan ilişkileri anlatıyor. Ve…
“2000-2011 yıllarında yazılım teknolojisinde Hindistan iç pazarının büyüklüğü 2 milyar dolarken, yazılım ürünü ihracatı 6.2 milyar dolardı…”
İhracatı, iç pazardan büyük!..
Ergen, iç pazara dönük holdinglerle Türkiye’nin yarınları yakalayamayacağı uyarısında bulunuyor. Dünya ekonomisinde büyük pay kapmanın yolu, belirli alanlarda dünya çapında uzmanlaşarak ihracat yapan şirketler…
Ve işte, 2000 yılında 6.2 milyar dolar yazılım ihraç eden Hindistan’ın yazılım ve bilişim ihracatı 225 milyar dolar düzeyine çıkmış! Prof. Ergen, “Türkiye’ninki 4.9 milyar dolar” diyor.
Bunda ABD ile Hindistan arasında zaman farkının rolü var ama bu zaman farkı çeyrek asır önce de vardı.
VİZYON NE DEMEK?
Ergen kitabında bu çağın girişimci tipini anlatırken, “işe dönüşecek fikrin yaratıcısı” diyor; ekonomide “fikir” faktörü… Vizyon, çağımızda bu demek…
Ekonomi Bakanı Ali Babacan, Başbakan Erdoğan’la çatışmaya başladığı dönemde, “inşaattan sanayiye dönmeliyiz” diyordu. İnşaat çabuk kazandırıyor, sanayi uzun vadede kazandırıyor, sermaye inşaata akıyordu. Babacan, “üretmeden çok lüks binalar yapan, taşa toprağa para harcayan bir ekonomi oluyoruz” uyarısında bulunuyordu. (AA, 3 Eylül 2014)
Bugün sanayici, finansmana ulaşma zorluğundan feryad ederken, finansman kaynağı olması gereken borsada fon vurgunları, gözüktüğünden daha vahimdir.
Ülkede öyle sağlam bir “denetim ve denge” hukuku olmalıdır ki, kolay kazanç kapılarını kapatsın, kaçanı yakalasın… Tasarrufların hem meşru hem üretken alanlara gitmesini sağlasın. Bu da hukuk sahasındaki problemimizdir.
Asıl sorun bu; “işe dönüşecek fikirler”in çarpıştığı 21 yüzyılda Türkiye’nin dünyadaki yeri nasıl olacak?
