Avusturya'nın Viyana kentindeki bir hastanede 1847 yılında görev yapan Macar kadın-doğum uzmanı Ignaz Philipp Semmelweis, stajyer doktorların girdiği birinci doğum salonunda lohusa humması (puerperal sepsis) kaynaklı anne ölümlerinin yüzde 30'un üzerine çıktığını, stajyer ebelerin çalıştığı ikinci salonda ise bu oranın normal seviyelerde kaldığını tespit etti.
Yazar Robert Anton Wilson, daha sonraki yıllarda insanların yeni ve kanıtlanmış bir bilgiyi hiçbir düşünce, tecrübe veya gözleme tâbi tutmadan otomatik olarak reddetme eğilimini bu olaya ithafen 'Semmelweis refleksi' olarak tanımladı.
Tarihte aynı refleksin en bilinen örnekleri arasında, kilise ve dönemin toplumu tarafından reddedilerek cezalandırılan Galileo Galilei'nin, "Dünya güneşin etrafında dönüyor" savı ile aynı suçlama nedeniyle canlı yakılan Giordano Bruno'nun yaşadığı süreç yer alıyor.
İstirahat ettikçe daha da kötüleşen bel ağrısı, omurga hastalığının ilk sinyali olabilir
KİRLİ ÖNLÜKLER DENEYİM GÖSTERGESİ SAYILIYORDU
1818 ile 1865 yılları arasında yaşayan Ignaz Philipp Semmelweis'ın görev yaptığı dönemde tıp dünyası mikropları, bulaşıcı hastalıkların yayılma yollarını ve el yıkamanın hayati önemini henüz bilmiyordu.
Cerrahi eldivenin icat edilmediği o yıllarda doktorlar ameliyatlara ellerini yıkamadan giriyor, hastaların önemli bir bölümü ise ameliyat sonrası enfeksiyonlar nedeniyle yaşamını yitiriyordu.
Türk Cerrahi Derneğinin bir yayınında da aktarılan tarihi kayıtlara göre, o dönem Fransa'da cerrahların önlüklerindeki kan ve kir lekeleri mesleki kıdem göstergesi kabul ediliyordu.
Önlüğü daha kirli olan cerrahın daha deneyimli sayılması nedeniyle hekimler önlüklerini özellikle yıkatmıyor ve ortaya çıkan ölümcül enfeksiyonları mesleğin doğal bir sonucu görerek önemsemiyordu.
Yaygın enfeksiyon riski sebebiyle o yıllarda yalnızca basit cerrahi müdahaleler yapılabiliyordu.
KLORLU SU ÖLÜMLERİ YÜZDE 1'İN ALTINA İNDİRDİ
Çalıştığı klinikte doğum yapan her üç kadından birinin enfeksiyondan ölmesi üzerine iki doğum salonu arasındaki farkı inceleyen Semmelweis, ölüm zincirinin nedenlerini adım adım ortaya çıkardı:
— Birinci doğum salonuna giren stajyer doktorlar, anatomi dersinde kadavralar üzerinde çalıştıktan sonra ellerini yıkamadan doğrudan kadın-doğum kliniğine geçiyordu.
— İkinci doğum salonunda ise yalnızca ebelik eğitimi alan ve kadavralarla temas etmeyen stajyer ebeler görev yapıyordu.
— Lohusa hummasından ölen bir hastaya otopsi yaparken yanlışlıkla parmağını kesen bir meslektaşının da tıpkı doğum yapan kadınlarla aynı belirtileri göstererek ölmesi, bulaşma yolunu kesinleştirdi.
Hastalığa gözle görülemeyecek kadar küçük canlıların yol açtığını ve insandan insana bulaştığını öngören Semmelweis, doğumhanenin girişine kalsiyum hipoklorit içeren klorlu bir solüsyon yerleştirdi.
İçeri giren herkesin ellerini bu solüsyonla yıkamasını zorunlu kılan uygulama sonucunda, lohusa humması kaynaklı ölüm oranları iki ay içinde yüzde 1'in altına geriledi.
Semmelweis, elde ettiği bu başarının ardından 1847 yılında enfeksiyon hastalıklarının belirtilerini, bulaşma yollarını ve önleyici tedbirleri içeren makalelerini yayımlayarak tüm cerrahlara ameliyat öncesi el yıkama çağrısı yaptı.
Milyonları korkutan parfüm iddiasının aslı ortaya çıktı
EL YIKAMA ÖNERİSİ NEDENİYLE AKIL HASTANESİNE KAPATILDI
Bilimsel buluşu nedeniyle takdir bekleyen Semmelweis, el yıkamayı ayıp ve küçük düşürücü bulan dönemin cerrahları tarafından sert eleştirilerin ve alayların hedefi haline geldi.
Macar kökenli olması nedeniyle saldırıların giderek ırkçılık boyutuna ulaştığı süreçte şarlatanlıkla suçlanan hekim, önce üniversitedeki görevinden uzaklaştırıldı ve ardından meslekten atıldı.
Ortaya koyduğu bilimsel verilerin unutulmaya yüz tuttuğu ve derin bir depresyona girdiği bu dönemde bile savunduğu gerçeklerden vazgeçmeyen Semmelweis, Viyana sokaklarında gördüğü genç çiftlerin önünü keserek şu uyarıyı yapıyordu:
"Bebeğiniz olacağı zaman doktorunuza söyleyin, doğumdan önce mutlaka ellerini yıkasın."
Yaşadığı ağır baskılar sonunda akıl hastanesine kapatılan Ignaz Philipp Semmelweis, 1865 yılında burada hayatını kaybetti.
THAMES NEHRİNDEKİ KEŞİF CERRAHİDE YENİ ÇAĞ BAŞLATTI
Semmelweis'ın ölüm yılı olan 1865'te, 1827 ile 1912 yılları arasında yaşayan İngiliz cerrah Joseph Lister de ameliyatlarda el ve alet temizliği konusunda benzer tezler ortaya attı.
Louis Pasteur'ün mikroplar üzerine yürüttüğü kapsamlı çalışmaların ön yargıları kırmaya başladığı bu dönemde, mesleki saygınlığı yüksek olan Lister aynı tepkilerle karşılaşmadı.
Semmelweis'ın trajik öyküsünden habersiz olan Lister, kirli ve bulanık akan Thames Nehri kıyısında suyun tamamen berraklaştığı bir nokta fark ederek bölgedeki bir tabakhanede deri işlemek için kullanılan karbolik asidin mikropları öldürdüğünü kanıtladı.
Cerrahi aletlerin ve ameliyat ekibinin ellerinin karbolik asitle yıkanmasıyla enfeksiyonların önlendiğini gösteren Lister'in antisepsi çalışmaları ile anestezinin keşfi, modern tıpta 'cerrahinin altın çağı' olarak adlandırılan dönemi başlattı.
Günümüzde tıp fakültesi kitaplarında antisepsinin babası olarak Joseph Lister gösterilse de bu alanda ilk bilimsel kanıtları sunan isim Ignaz Philipp Semmelweis olarak tıp tarihindeki yerini koruyor.
