İngiltere merkezli The Guardian gazetesi; metro, metrobüs, otobüs, vapur ve uçak gibi toplu taşıma araçlarında her gün milyonlarca insanın yaşadığı ikilemleri çözmek amacıyla 36 maddelik kapsamlı bir seyahat adabı rehberi yayımladı.
Kulaklık takmadan yüksek sesle video izleyenler, boş koltukları çantasıyla kapatanlar, bacaklarını aşırı yayarak oturanlar ve ağır kokulu yiyeceklerle yolculuk yapanlar seyahatleri çekilmez hale getiriyor.
Yazılı olmayan ancak ortak yaşamın huzurunu doğrudan tayin eden nezaket sınırlarını somutlaştıran derleme, kağıt üzerinde kalan temel prensiplerin ötesine geçerek yolcuların her an karşılaştığı belirsizlikleri tek tek açıklığa kavuşturuyor.
ÖNCELİK GÖRÜNEN YA DA GÖRÜNMEYEN GERÇEK İHTİYAÇ SAHİPLERİ
Seyahat sırasında oturma hakkı, her zaman koltuğa daha fazla ihtiyaç duyan yolculara ait sayılıyor.
Hamileler, yaşlılar, engelliler, kucağında küçük çocuk taşıyanlar, geçici sakatlık yaşayanlar ve ayakta durmakta zorlananlar ilk sırada bulunuyor.
Ancak her sağlık sorunu dışarıdan çıplak gözle anlaşılmıyor; genç bir yolcunun kronik bir hastalığı ya da görünmeyen bir engeli bulunabilir.
Yer teklif ederken gösterişe kaçmadan yalnızca göz teması kurup "Oturmak ister misiniz?" sorusunu sormak kâfi.
Karşı taraf teklifi geri çevirdiğinde ısrar etmemek ve sadece kadın olduğu için birine yer verme alışkanlığının geride kaldığını bilmek gerekiyor; çevrede kimin zorlandığını anlamak için ise başı ekrandan kaldırmak önemli.
Toplumsal çöküş! Görgüsüzlük ve nezaketsizlik normalleşti
KOLTUĞA AYAK UZATILMAZ VE KORİDORDA OTURAN YOL VERMELİ
Toplu taşıma araçlarında ayakkabıları koltuğun üzerine uzatmak hiçbir koşul altında kabul edilemez.
Ayakkabının temizliğinden emin olunsa ya da ayakkabı tamamen çıkarılsa bile başka bir insanın oturacağı ortak alanı kirletmek hijyen sınırlarıyla bağdaşmıyor; zira araçlar kişisel oturma odası niteliği taşımıyor.
Diğer taraftan koridor tarafındaki koltukta seyahat edenlerin, yanlarındaki cam kenarı boşsa geçmek isteyen yolculara yardımcı olması gerekiyor.
Birisi yan koltuğa geçmek istediğinde yalnızca bacakları hafifçe yana çekmek yerine ayağa kalkıp geçiş koridoru açmak gerekiyor.
Yalnızca araç boş olduğunda ve kısa süre sonra inilecek anlarda koridorda oturmaya devam etmek makul karşılanabilir.
YAN YANA OTURMA TALEBİ KİBARCA YAPILIR, REDDEDİLİRSE SAYGI DUYULUR
Bir arkadaşının yanına oturmak amacıyla başka bir yolcudan yer değiştirmesini rica etmek olağan karşılanıyor.
Karşıdaki yolcunun bu teklife "Hayır" deme hakkı var.
"Arkadaşımla oturacağım, siz şuraya geçin" demek yerine "Uygunsa yer değiştirmeyi düşünür müsünüz?" ifadesini kullanmak olumlu yanıt almayı önemli ölçüde artırıyor.
Bilhassa uçaklarda cam kenarı veya geniş diz mesafesi için özel tercih yapan birinden daha elverişsiz bir koltuğa geçmesini beklemek nezaketsizlik sayılıyor.
Vagon veya araç aniden boşaldığında ise yanındaki yabancı yolcudan uzaklaşarak başka bir boş koltuğa geçmek son derece normal ve bu durum kişisel bir hakaret anlamı taşımıyor.
İşsiz kalan eşe nasıl davranılmalı? İşte uzman reçetesi...
KOLTUK YATIRIRKEN ARKAYI KOLLAYIN VE ÇOCUKLARA SINIR KOYUN
Uçak ve otobüs seyahatlerinde koltuk yatırma mekanizmasını kullanma hakkı bulunsa da ölçülü ve düşünceli davranmak gerekiyor.
Yemek ve içecek servisi sırasında koltuğu arkaya yatırmamak temel bir nezaket kuralı.
Koltuğu yatırmadan evvel mutlaka arkadaki yolcuya bakmak ve hareketi çok yavaş gerçekleştirmek şart; zira ani bir sarsıntı arkadaki yolcunun sıcak içeceğinin dökülmesine veya bilgisayarının zarar görmesine yol açabilir.
Kısa gündüz uçuşlarında koltuğu tamamen geriye yatırmak pek gerekmiyor.
Uzun yolculuklarda küçük bir çocuğun sıkılıp ağlamasını önlemek amacıyla birkaç dakika ayağa kalkması hoş görülebilir; ancak çocuğun bütün vagonu oyun parkına çevirmesine, koltukları tekmelemesine, çığlık atmasına veya diğer insanlara dokunmasına ebeveynlerin mutlaka müdahale etmesi gerekiyor.
DİREĞE YASLANMAYIN VE ORTA KOLÇAKTAKİ ÖNCELİĞE SAYGI DUYUN
Araç içindeki tutunma direklerine sırtı veya bütün vücudu dayayarak yaslanmak, diğer insanların tutunma alanını kapatarak can güvenliğini tehlikeye atıyor.
Kalabalık nedeniyle meydana gelen istem dışı temaslarda ise kısa bir özür dilemek ya da "Pardon" demek ortamı yatıştırır; birinin ayağına basıldığında veya üzerine düşüldüğünde mutlaka özür beyan etmek nezaket gereği sayılıyor.
Koltuklardaki kolçakların tüm kolu değil, yalnızca dirseği dayamak için üretildiği bilinmeli.
Uçaklardaki üçlü koltuk düzeninde pencere veya koridor ferahlığı bulunmayan orta koltuktaki yolcu, her iki kolçağı birden kullanma önceliğine sahip; otobüslerde ise dirsekleri paylaşıp alanı ortak kullanmak çatışmayı engelliyor.
Stres yönetiminde çığır açan keşif! Bilim insanlarından 7 günlük huzur planı
YAYILARAK OTURANLARA KARŞI KİŞİSEL ALANINIZI KORUYUN
Yan koltukta uyuyakalarak omzunuza kayan veya size temas eden yolcuları hafifçe dürterek uyandırmak en meşru haklardan biri.
Sertleşmeden "Pardon, biraz bu tarafa doğru kaydınız" demek meseleyi çözüyor; sırf horladığı gerekçesiyle birini sarsmak yerine kulaklık takmak veya koltuk değiştirmek tavsiye ediliyor.
Terlemek elde olmayan biyolojik bir durum olsa bile spor çıkışında kalabalık saatte araca binmeden önce duş almak veya kıyafet değiştirmek saygı unsuru.
Bacaklarını aşırı yayarak oturan birine aynı kabalıkla karşılık vermek yerine diz mesafesiyle alanı korumak ve gerekirse "Biraz daha toparlanabilir misiniz? Benim alanıma taşıyorsunuz" şeklinde açık ve nazik bir ikazda bulunmak gerekiyor.
KOKU YAYAN BAKIMLARI VE SAÇ TARAMAYI EVE BIRAKIN
Seyir halindeki araçlarda ruj tazelemek veya hafif pudra sürmek kabul görüyor; ancak fırçaları koltuğa yayıp baştan aşağı makyaj yapmak ya da sarsıntıda rimel sürmek emniyet sınırlarını zorluyor.
Saç taramak, dökülen tellerin çevreye yayılma riski taşıdığı için ortak kapalı alanda kesinlikle yapılmamalı.
Saç spreyi, kuru şampuan veya parfümlü kimyasalları araç içinde sıkmak ortamın havasını bozuyor.
Benzer biçimde tüm vücuda yoğun güneş kremi uygulamak veya sprey formundaki kremleri sıkmak astım ve alerji hastalarını tehlikeye attığından, bu tarz kişisel bakımların kapalı vasıtaya binmeden önce evde tamamlanması önem taşıyor.
Türkiye'nin 'Nasılsın' yalanı! Herkes 'İyiyim' diyor ama kimse inanmıyor
BULANTIDA İLK DURAKTA İNİN VE TUTUNURKEN MESAFEYİ KORUYUN
Yolculuk esnasında aniden midesi bulanan kişilerin vakit kaybetmeden ilk durakta araçtan inmesi veya tuvalete yönelmesi gerekiyor.
Benzer hassasiyeti bulunanların yanlarında önlem olarak poşet, su ve mendil bulundurması, gerekirse araç görevlilerinden çekinmeden yardım talep etmesi tavsiye ediliyor.
Ayakta seyahat ederken can güvenliği için tutunmak mutlak bir gereklilik oluşturuyor; ancak kolsuz giyinenlerin üst tutamaklara uzanırken koltuk altlarının diğer insanların yüz hizasına gelmemesine dikkat etmesi gerekiyor.
Bu tür durumlarda daha alçaktaki dikey tutunma borularını tercih etmek hem hijyenik hem de düşünceli bir yaklaşım.
AĞIR KOKULU YİYECEKLER VE KAPAKSIZ SICAK İÇECEKLER YASAK
Şehir içi kısa yolculuklarda ufak bir atıştırmalık ve su dışında gıda tüketiminden tamamen kaçınmak gerekiyor.
Şehirlerarası otobüs, hızlı tren, vapur ya da uçak gibi uzun seferlerde yiyecek tüketimi serbest olsa da döner, lahmacun, haşlanmış yumurta, ton balığı, kızartma ve mandalina ile portakal gibi kokusu anında yayılan gıdalardan uzak durulmalı.
Tüketilen yiyeceklerin atıklarını koltuk filelerine ya da pencere kenarlarına bırakmak oldukça çirkin bir davranış.
Sıcak çay ve kahvelerin ise ani fren anında çevredekileri haşlama tehlikesine karşı mutlaka sızdırmaz kapaklarla taşınması ve açık bardakla yolcu yoğunluğuna girilmemesi gerekiyor.
Kentin en büyük sorunu: Kaldırım işgali! Vatandaşların kent hakkı ihlal ediliyor
TURNİKEDE SIRAYI TIKAMAYIN VE KULAKLIKSIZ VİDEO AÇMAYIN
Belediye otobüslerine, metro turnikesine ya da pasaport kontrolüne yaklaşırken bilet, belge ve ödeme kartlarını önceden cepten çıkarmak yığılmaları engeller; turnike başında çanta aramak yerine kenara çekilmek gerekiyor.
Cep telefonlarıyla topluluk içinde hoparlör açık konuşmak görgüye aykırı görülüyor; uzun ve mahrem sohbetlerin araç sonrasına ertelenmesi elzem.
Videolar, oyun sesleri, maç özetleri ve müzikleri kulaklıksız dinlemek ortamı çekilmez kılıyor.
Bu tarz durumlarda yolcuların "Kulaklık kullanabilir misiniz?" ya da "Sanırım telefonunuzun sesi dışarı geliyor" diyerek karşı tarafı nazikçe uyarması tavsiye ediliyor.
PENCERE VE KLİMA KARARINDA TEK BAŞINIZA HAREKET ETMEYİN
Araçtaki pencereleri açmadan veya perdeyi kapatmadan önce etraftaki insanlara "Pencereyi biraz açmamın sakıncası var mı?" sorusunu yöneltmek cereyandan rahatsız olabilecek hasta ve çocuklu yolcuları gözetmeyi sağlıyor.
Tüm aracın ısısını tek bir yolcunun isteğine göre sürekli değiştirtmek yerine ince bir hırka taşımak en mantıklı tedbir.
Duraklarda veya araçlarda para talep eden kişilere yardım edip etmemek kişisel vicdana bırakılıyor; ancak karşıdaki insanı tamamen yok saymak yerine göz teması kurup "Maalesef" demek ve kişisel emniyeti daima birinci planda tutmak gerekiyor.
Toplumda mutluluğun formülü meğer bu kadar kolaymış
TRİBÜN TAŞKINLIĞINDAN UZAK DURUN VE YAN EKRANLARI GÖZETLEMEYİN
Maç çıkışlarında taraftarların sevinç yaşaması anlaşılır bulunsa da toplu taşıma araçlarını bağırışlarla, küfürlerle ve koltukları tekmeleyerek tribün alanına çevirmek kabul görmüyor; zira araçta yorgun işçiler, bebekler ve hastalar seyahat ediyor.
Yan koltukta oturan yolcunun telefonuna, çözdüğü bulmacaya veya okuduğu kitaba bilerek bakmak kişisel mahremiyeti çiğniyor.
Boş koltuklara çanta veya eşya koyup gelen yolculara yer açmamak "Eşyam senden değerli" hissi uyandırdığı için kalabalık anlarda eşyaları kucağa almak ve çanta kaldırılması istendiğinde yüz asmamak adabın temelini oluşturuyor.
SIRT ÇANTASINI İNDİRİN VE YÜRÜYEN MERDİVENİN SOLUNU AÇIN
Metrobüs ve metro gibi yoğun araçlarda sırt çantasını sırtta taşımak, dönerken insanlara çarpmaya ve geçiş alanlarını kapatmaya neden oluyor; çantayı elde ya da bacak arasında tutmak vagonda ferahlık yaratıyor.
İneceği durağa zaman varken kapı önünde dikilip inenlerin yolunu tıkamak büyük aksamalara yol açtığından, kapı önünden çekilmek veya kısa süreliğine perona inip tekrar binmek öneriliyor.
İnenleri beklemeden içeri hücum etmek ise lüzumsuz bir itişmeye yol açıyor.
Yürüyen merdivenlerde ise yürümeyenlerin sağ tarafta durması, acelesi olanların geçişi için sol şeridin daima boş bırakılması gerekiyor.
Japonya'da sevilen bir yabancı olun: Harika bir deneyim için altın kurallar! Gülümse ve kurallara uy
GÜVENLİĞİ ÖNDE TUTUN VE ZORAKİ SOHBETLERE SINIR ÇİZİN
Sefer iptallerinde tanınmayan kişilerle taksi paylaşırken güvenlik kaygılarını gözetmek, araç plakasını yakınlara iletmek ve güven vermeyen teklifleri geri çevirmek hayati sayılıyor.
Bir yolcunun durağını kaçırmak üzere olduğu kesin olarak bilinmiyorsa kişiyi uykusundan uyandırmamak gerekiyor; kesin bilinen durumlarda ise sert temas yerine hafifçe seslenmek tavsiye ediliyor.
Seyahat boyunca konuşmak isteyen tanımadık yolculara karşı önce kısa cevaplar verip kitaba dönmek, ısrar sürerse "Kusura bakmayın, biraz dinlenmek istiyorum" ya da "Yetiştirmem gereken bir iş var, ona bakmam lazım" diyerek kibar ama kesin bir sınır koymak kabalık sayılmıyor.
TACİZ VE TEHDİT ANINDA NEZAKETİ BIRAKIP ALARM VERİN
Toplu ulaşımda görgü kuralları, can güvenliğinin tehlikeye girdiği anda sona erer.
Israrlı bakış, fiziksel temas, yol kesme veya tehditkâr davranışlara maruz kalan yolcuların kibar olma mecburiyeti ortadan kalkıyor.
Böylesi tehlikeli durumlarda hiç vakit kaybetmeden yer değiştirip diğer yolcuların yanına geçmek ve yüksek bir ses tonuyla "Bana dokunmayın" ya da "Beni rahatsız ediyorsunuz" diyerek çevrenin desteğini toplamak hayati rol oynuyor.
Eş zamanlı biçimde araç şoförüne, güvenlik personeline veya kabin ekibine haber vererek emniyet güçlerinden yardım istemek gerekiyor.
Eşine o kelimeyle hakaret etti, mahkeme boşanma gerekçesi saydı
