Venedik Bienali’nin 7 Ekim’den bu yana Filistinli sanatçılara uyguladığı sansür ve sergileme taleplerine verdiği ret yanıtları, sanat dünyasında büyük bir tepki dalgasına dönüştü. 2024 yılında Rusya’nın Ukrayna işgali sonrası bienalden men edilmesine rağmen İsrail’in Gazze’deki soykırımına karşı sessiz kalan ve Filistin Müzesi’nin taleplerini geri çeviren bienal yönetimi bu tutumu nedeniyle yaklaşık 200 sanatçının tepkisiyle karşı karşıya. Soykırım Değil Sanat İttifakı (ANGA) tarafından organize edilen açık mektupta; Fransız sanatçı Yto Barrada, Şilili sanatçı Alfredo Jaar, Kolombiyalı sanatçı Carolina Caycedo, İrlandalı sanatçı Isabel Nolan ve Somalili sanatçı Asmaa Jama gibi dünyaca meşhur isimlerin imzası bulunuyor.
NORMALLEŞTİRME ÇABASINA KARŞI DURDULAR
Sanatçılar, bienal yönetimini çifte standart uygulamakla suçlayarak, “Venedik Bienali’nin Filistin yaşamının yok edilmesine yönelik suç ortaklığı sona ermelidir. Hiçbir sanatçı veya kültür işçisinden, soykırımcı bir devletle aynı platformu paylaşması istenmemelidir” ifadelerini kullandı. 2024’te yaşanan tepkilerin ardından İsrail pavyonunun kapısına sembolik bir kilit vurulmasını yetersiz bulan sanatçılar, bu yılki İsrail katılımının bir ‘normalleştirme’ çabası olduğunu savunuyor.
İsrail’in saldırılarının ilk 15 ayında Gazze’de 75 binden fazla Filistinlinin katledildiğini belgeleyen Lancet Global Health raporu, sanatçıların boykot kararındaki en büyük dayanak noktalarından birini oluşturuyor. İlan edilen ateşkeslere rağmen Gazze’deki ölümcül saldırıların sürmesi, sanatçıların ‘ihraç’ talebindeki kararlılığını artırırken; bienal yönetiminin bu kitlesel çağrı karşısında nasıl bir adım atacağı merakla bekleniyor.
RUSYA’YA YAPTIRIM VAR, İSRAİL’E YOK
Venedik Bienali geçmişte siyasi tavrını net koyan bir organizasyon olarak görülüyordu. 1974 yılındaki organizasyonun tamamı, General Pinochet darbesini protesto etmek amacıyla Şili’nin kurtuluşuna adanmıştı. Ayrıca apartheid rejimi altındaki Güney Afrika, 1968’den 1993’e kadar tam 25 yıl boyunca sergiden dışlanmıştı. 2022’de Ukrayna işgali sonrası sanatçıların çekilmesiyle boş kalan Rusya pavyonu, 2024’te Bolivya’ya devredilmişti. Bienal yönetimi İsrail’in Filistin halkına uyguladığı soykırım sürecinde ise Filistinli sanatçılara kapıyı kapatarak, çifte standart uyguladı. 61. Bienal yönetimi tarafından Rusya’nın yeniden bienale davet edilmes ise Avrupa Birliği’nin mali desteğini dahi tehlikeye atan büyük bir siyasi krize yol açmış durumda. 2022 ve 2024 yıllarında Ukrayna işgali nedeniyle pavyonu boş kalan Rusya’nın geri dönüşü, sanat dünyasında ‘etik tutarsızlık’ eleştirilerini zirveye taşıdı.
