Bilim insanları, ciddi görme kaybı yaşayan bir hastanın uyluk kasından elde edilen sağlıklı mitokondrileri ilk kez insan gözüne enjekte etti. Deneysel işlem hastanın görme yetisini tamamen geri getirmese de gözlerin ışığa verdiği tepkinin geçici olarak yeniden ortaya çıkmasını sağladı. Hakem değerlendirme süreci henüz tamamlanmayan vaka çalışması, yöntemin güvenliğini ve potansiyel etkilerini araştıracak yeni deneylerin önünü açıyor.
HÜCRELERİN ENERJİ SANTRALLERİ ZARAR GÖREN DOKULAR İÇİN DENENDİ
Hücrelerin enerji üretiminden sorumlu mikroskobik organeller olan mitokondrilerin bir dokudan diğerine nakledilerek hasarlı hücrelere yeniden enerji sağlanıp sağlanamayacağı konusu bilim dünyasınca uzun süredir araştırılıyor. Daha önce hayvan deneylerinde olumlu sonuçlar veren bu yöntem, ScienceAlert ve Nature dergilerinde yer alan vaka raporuna göre ilk kez bir insan gözünde uygulandı.
Beyin kanaması sonrası optik sinirlerine yeterli kan ve oksijen ulaşmaması nedeniyle her iki gözünde de neredeyse tamamen görme kaybı oluşan 26 yaşındaki kadın hastanın optik sinirlerinde aylar içinde belirgin atrofi gelişti. Görüntülemelerde bazı retinadaki ganglion hücrelerinin canlılığını koruduğu ancak enerji üretim kapasitelerinin ciddi şekilde zarar gördüğü saptandı.
Bunun üzerine ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nden (FDA) alınan acil kullanım izninin ardından hastanın kendi uyluk kasından biyopsi yapılarak ayrıştırılan milyonlarca sağlıklı mitokondri, gözlerin vitreus adı verilen jel benzeri bölgesine enjekte edildi. Naklin temel amacı ölmüş hücreleri hayata döndürmekten ziyade canlı kalan hücreleri desteklemek ve işlemin insan bünyesindeki güvenliğini test etmek olarak açıklandı.
ENJEKSİYON SONRASI IŞIĞA GEÇİCİ TEPKİ ALINDI
Deneysel tedavinin ardından enjeksiyondan birkaç gün sonra dikkat çekici fizyolojik değişiklikler kaydedildi:
IŞIK TEPKİLERİ: Tedavi öncesindeki 71 günlük süreçte yapılan 45 ölçümün hiçbirinde ışığa normal yanıt vermeyen gözbebekleri, enjeksiyon sonrasında her iki gözde de normal tepkiler göstermeye başladı.
TEPKİ SÜRELERİ: Sol gözdeki normal tepki 11'inci günden sonra kaybolurken, sağ gözdeki yanıtlar aralıklı biçimde yaklaşık 39 güne kadar devam etti.
ŞEKİL VE GÖLGE ALGISI: İşlem sonrası yapılan değerlendirmelerde hastanın sol gözüyle bazı şekil ve gölgeleri algılayabildiği tespit edildi.
GÖRME YETİSİ TAM OLARAK GERİ GELMEDİ
Sonuçlar bilim insanları tarafından dikkat çekici bulunsa da hastanın görme yetisinin tamamen geri gelmediği ve görme keskinliğinin ölçülebilir biçimde iyileşmediği vurgulandı.
Çalışmanın yazarlarından Mount Sinai Icahn Tıp Fakültesi nörobilimcisi David Putrino, uygulamanın kesin bir tedavi başarısı olarak yorumlanmaması gerektiğine dikkat çekti. Deneyin öncelikli amacının güvenlik olduğunu ifade eden Putrino, gözde fizyolojik değişimler gözlense de tek bir vaka üzerinden tedavi etkinliği kararına varılamayacağını belirtti.
CİDDİ BİR YAN ETKİ GÖRÜLMEDİ
Hücresel enjeksiyonların ardından hastanın gözlerinde doku hasarı, ciddi inflamasyon veya tehlikeli bir bağışıklık reaksiyonu gözlenmedi. Hastanın kendi dokusundan alınan mitokondrilerin tercih edilmesi bağışıklık riski olasılığını düşürdü. Bununla birlikte çalışmanın tek hasta üzerinde yapılması, kontrol grubunun olmaması ve enjekte edilen mitokondrilerin retina ganglion hücrelerinin içine girdiğinin henüz doğrudan gösterilememiş olması araştırmanın sınırları arasında gösterildi.
Araştırma ekibi, ilk uygulamanın güvenlik sorunu yaratmamasının ardından FDA ile tekrarlayan mitokondri enjeksiyonlarının denenebileceği yeni bir protokol üzerinde çalışmalara başlandığını duyurdu.
