1998–1999 yıllarında başlatılan Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly (ACTIVE) araştırmasına toplam 2 bin 802 kişi katıldı. Katılımcılar rastgele dört gruba ayrıldı: üç gruba hafıza, akıl yürütme veya işlem hızı eğitimi verildi; bir grup ise kontrol grubu olarak takip edildi.
Eğitim programı yalnızca beş ila altı hafta sürdü. Katılımcılar bu süreçte 60–75 dakikalık en fazla 10 oturuma katıldı. Katılımcıların yaklaşık yarısı ise 11’inci ve 35’inci aylarda dört ek “pekiştirme” oturumu aldı.
UZUN TAKİPTEN ÇIKAN ÇARPICI SONUÇ
Gazete Oksijen'de yer alan habere göre, araştırmacılar 20 yıllık takip süresinin sonunda elde edilen verileri analiz etti. İşlem hızı eğitimi alıp ek oturumlara katılan 264 kişiden 105’ine (%40) demans tanısı kondu. Kontrol grubunda ise 491 kişiden 239’unda (%49) demans gelişti.
Bu fark, hız eğitimi alan grupta demans görülme oranının yaklaşık %25 daha düşük olduğunu ortaya koydu. Çalışmada istatistiksel olarak anlamlı etki yalnızca işlem hızı eğitiminde gözlendi. Hafıza ve akıl yürütme eğitimleri, uzun vadede benzer bir koruyucu etki göstermedi.
Demans tanıları, 1999–2019 yılları arasında 2 bin 21 katılımcının Medicare kayıtları incelenerek belirlendi. Katılımcıların yaklaşık dörtte üçü kadındı, %70’i beyazdı ve araştırmanın başlangıcında ortalama yaş 74’tü. Yirmi yıllık süreçte katılımcıların yaklaşık dörtte üçü yaşamını yitirdi.
DEMANSIN GECİKMESİ NEDEN KRİTİK?
Demans, bireyin günlük yaşamını ve bağımsızlığını doğrudan etkileyen bilişsel gerileme anlamına geliyor. Araştırmacılara göre demans başlangıcında yaşanacak küçük gecikmeler bile hem bireyler hem de sağlık sistemleri açısından büyük fark yaratabilir.
Çalışmanın sorumlu yazarı, Johns Hopkins Tıp Fakültesi Alzheimer Hastalığı Araştırma Merkezi Direktörü Marilyn Albert, “Bu kadar mütevazı ve ilaç dışı bir müdahalenin 20 yıl sonra bile etkili olması dikkat çekici” değerlendirmesinde bulundu. Ancak bu etkinin biyolojik mekanizmalarının henüz tam olarak açıklanamadığı vurgulandı.
İŞLEM HIZI EĞİTİMİ NASIL ETKİLİ OLUYOR?
Araştırmacılara göre programın başarısında uyarlanabilir yapısı önemli rol oynuyor. Egzersizlerin zorluk seviyesi katılımcının o günkü performansına göre ayarlanıyor. Başarılı olanlar daha zor görevlerle ilerlerken zorlananlar daha yavaş tempoda devam ediyor.
Bu eğitim, “örtük öğrenme” adı verilen ve becerilerin alışkanlık haline gelmesiyle ilerleyen bir yönteme dayanıyor. Hafıza ve akıl yürütme eğitimleri ise “açık öğrenme” stratejileriyle yürütülüyor. Bilim insanları, iki öğrenme biçiminin farklı beyin sistemlerini harekete geçirmesinin sonuçlardaki farkı açıklayabileceğini düşünüyor.
SAĞLIKLI YAŞLANMA İÇİN BÜTÜNCÜL YAKLAŞIM
Araştırmacılar, bilişsel eğitimlerin tek başına mucize çözüm olmadığını, ancak sağlıklı yaşlanma stratejilerinin önemli bir parçası olabileceğini belirtiyor. Düzenli fiziksel aktivite, tansiyon ve kan şekeri kontrolü, kolesterol yönetimi gibi kalp sağlığını destekleyen alışkanlıkların da bilişsel gerilemeyi azaltma ile ilişkili olduğu biliniyor.
Bilim insanları, bilişsel egzersizlerin bu yaşam tarzı önlemleriyle birlikte uygulanmasının demansın başlangıcını geciktirebileceğini, ancak bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
