Halen uygulamada olan prim teşviklerinden yararlanan işverenlerin, çalıştırdıkları sigortalıların gün ve kazançlarını eksik bildirdiklerinin yahut fiilen çalıştırmadıkları kişileri sigortalı olarak bildirdiklerinin tespiti halinde teşvik yasaklama işlemi yapılmaktadır.
Bu fiilleri işleyen işverenlere yönelik teşvik yasaklama işlemi;
-Denetim ve kontrolle görevli memurlarca düzenlenen tutanak tarihini,
-Kesinleşmiş mahkeme kararlarında kesinleşmiş karar tarihini,
-Bankalar ve kamu kurum ve kuruluşlarından alınan yazıların SGK’ya intikal tarihini,
takip eden aydan başlanılarak bir ay süreyle; üç yıl içinde ikinci defa tespiti halinde bir yıl süreyle yapılmaktadır.
Yasaklama işlemine konu edilen teşvikler sigortalıların gün ve kazançlarını eksik bildirdiği işyerleri açısından farklı, fiilen çalıştırmadıkları kişileri sigortalı olarak bildirdiği tespit edilen işyerleri yönünden farklıdır.
Şöyle ki, ilgili kanunlarda öngörülen düzenlemeler çerçevesinde;
1- Sigortalıların gün ve kazançlarını eksik bildirdiği veya hiç bildirmediği tespit edilen işyerleri 05510 (Beş/İki puanlık prim indirimi), 06486 (Yurtdışına gönderilen sigortalılara yönelik indirim), 25510/16322/26322/36322 (Yatırım teşviki) 06111 (Genç ve kadın teşviki) - 03294 (Sosyal yardım alanlara yönelik teşvik) kanun numaraları teşviklerden bir ay /bir yıl süreyle yasaklanmaktadır.
Buna karşın 15921 (İşsizlik ödeneği alanlar), 02828, (Sosyal hizmetlerden yararlanmış olanlara yönelik teşvik), 25225/55225 (Kültür yatırım ve girişim teşviki), 05746/15746 (-Ar-Ge teşviki), 14857 (Engelli teşviki) kanun numaralarından teşvik yasaklama işlemi yapılmamaktadır.
2- Fiilen çalıştırmadıkları kişileri sigortalı olarak bildirdiği tespit edilen işyerlerinin ise 05510, 06486, 25510/16322/26322/36322 kanun numaralı teşviklerden bir ay/bir yıl süreyle yararlanmalarına izin verilmez iken, fiilen çalıştırılmayan kişilerin sigortalı olarak bildirildiklerinin tespiti 15921, 06111, 02828, 25225/55225, 05746/15746, 14857, 03294 kanun numaralı prim teşviklerinden yararlanılmasına engel teşkil etmemektedir.
Sigortalıların gün ve kazançlarını eksik bildirdiği veya fiilen çalıştırmadığı kişileri sigortalı olarak bildirdiği tespit edilen işyerlerine yönelik teşvik yasaklama işleminin muhtasar ve prim hizmet beyannamesi gönderilmeden önce yapılması gerekmekle birlikte, uygulamada teşvik yasaklama işleminin teşvikli muhtasar ve prim hizmet beyannamesi gönderildikten sonra yapılması nedeniyle, işverenlerin yasaklı olduğu ayda teşvikten yersiz yararlanmaları, sonrasında yersiz yararlanılan teşvik tutarlarının gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri alındığı sıklıkla görülmektedir.
Hatta teşvik yasaklama kapsamına girmeyen prim teşvikleri dahi, ikili teşvik uygulaması kapsamında öncelikle 05510 sayılı kanun indiriminin, sonrasında ilgili kanun maddesinde öngörülen teşvikin uygulanması nedeniyle, yersiz (hatalı) teşvik listesine düşebilmektedir.
Örneğin çalışanlarının gün ve kazançlarını eksik bildirdiği veya fiilen çalışmayan kişileri sigortalı olarak bildirdiği tespit edilen işyerleri yönünden 14857 sayılı kanun numaralı teşvikten yararlanılması mümkündür. Bir çalışanının hem gün hem de kazancını eksik bildirdiği tespit edilen bir işyeri için 14857 kanun numaralı muhtasar beyanname gönderilmeden teşvik yasaklama işlemi yapıldığı takdirde 14857 kanun numaralı tahakkuk fişinde 05510 kanun numarasından prim indirimi yapılmaksızın yalnızca 14857 kanun numarasından teşvik tahakkuku oluşturulmakta ve 14857 kanun numaralı prim teşvikinden usulüne uygun yararlanılmış kabul edilmektedir.
Buna karşın teşvik yasaklama işlemi yapılmadan 14857 kanun numaralı muhtasar beyanname gönderildiği takdirde öncelikle 05510 indirimi, sonrasında 14857 teşviki uygulanmaktadır. Bu durumda 14857 kanun numaralı bildirgenin gönderilmesinin ardından yasaklama işlemi yapıldığı takdirde, 14857 kanun numaralı tahakkuk fişinde 05510 indiriminin bulunması ve 05510 kanun indiriminin yasaklanacak kanun numaraları arasında yer alması nedeniyle 14857 kanun numaralı beyanname de hatalı teşvik listesine düşmektedir.
Aynı durum 06111 teşvikinden yararlanılmış bir işyerinde fiilen çalıştırılmayan bir kişinin sigortalı olarak bildirilmesi nedeniyle yasaklama işleminin 06111 kanun numaralı muhtasar beyannamenin gönderilmesinin ardından yapılması durumunda da yaşanmaktadır.
Sonuç olarak teşvik yasaklama işlemi sonrasında özellikle çalışan sayısı fazla olan işletmelerde bir aylık süre zarfında ciddi bir kayıp yaşandığı gibi teşvik yasaklama işleminin muhtasar beyanname gönderildikten sonra yapılması durumunda yararlanılan teşviklerin gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödenmesi, hatta yasaklama kapsamına girmeyen teşviklerin de ikili teşvik uygulaması nedeniyle hatalı teşvikler listesine düşüyor olması nedeniyle yaşanan kayıp daha da artmaktadır.
Bu bakımdan gerek çalışanlarının gün ve kazançlarını eksik bildirdiği, gerekse fiilen çalışmayan kişileri sigortalı olarak bildirdiği tespit edilen işyerleri yönünden yapılacak teşvik yasaklama işleminin, yasağa konu olan aya ilişkin muhtasar beyannamenin verilme süresi başlamadan yapılması şarttır.
Ne var ki teşvik yasaklama işlemleri ile ilgili olarak sosyal güvenlik merkezlerince yapılacak işlemlerin talimatlandırıldığı 2017/18 sayılı Genelgede “Teşviklerden Bir Ay/Bir Yıl Süreyle Yasaklama” menüsü vasıtasıyla yasaklama giriş işleminin özel sektör işyerleri için her ayın 23’ünden, özel sektör işyeri olmakla birlikte ters işyeri kodu olan işyerleri için her dönemin 7’sinden sonra yapılması gerekmektedir.” şeklinde “enteresan” bir açıklama yapılmıştır. Haliyle 10 yıl önce yayımlanmış olan ve halen yürürlükte bulunan genelgedeki bu açıklamaların bir an evvel düzeltilmesi, yaşanan hak kayıplarını bir nebze de olsa önleyecektir.
Yaşanan sorunların tümüyle aşılması isteniliyorsa sosyal güvenlik merkezlerince yasaklama işlemi yapılmadan işverenlerce teşvikli beyanname gönderildiği durumlarda teşvik yasaklama işleminin teşvikli beyanname gönderilmeden bir sonraki veya daha sonraki aydan başlatılması hususunda 2017/18 sayılı Genelgede üç beş satırlık bir değişiklik yeterli olacaktır.
