Geçen cuma günü, beyaz et sektörüne yapılan çok geniş kapsamlı bir operasyon haberi ile uyandık… Tavukçuluk sektörüyle ilgili bu operasyon çok farklı fısıltılara yol açtı.
Ben bu gelişmenin “soruşturma usulüne” hukuksal açıdan bakmayı tercih ediyorum.
Hukuksal bir analiz, perde arkasındaki sisin dağılmasına da belki yardımcı olabilir.
Yasal dayanağı bulunmayan bu soruşturmanın ve operasyonun nasıl son bulacağı hukuksal açıdan büyük bir merak uyandırıyor haliyle.
Operasyonu Adalet Bakanı Gürlek sosyal medyadan duyurdu. Bu duyuruda çok önemli üç başlık var.
Önce ilk başlıkta yer alan gerekçeden başlayayım.
İşte o gerekçe:
“Beyaz et sektöründe piyasa işleyişini bozarak haksız fiyat artışlarına ve tüketici mağduriyetine yol açtığı değerlendirilen şirketlere operasyon yapıldığı…”
Böyle tariflenen bir suç TCK’da var mı? Var ise yaptırımı nedir?
TCK’da bu gerekçedeki tarife yakın sayılabilecek iki düzenleme var.
Bir tanesi 237. maddedeki “fiyatları etkileme” suçu. Cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis.
Bir diğeri de olsa olsa 240. maddedeki “satıştan kaçınma” suçu. Cezası diğeri gibi bir yıldan üç yıla kadar hapis.
Bu iki suçun unsurlarının var olup olmadığı tartışması ayrı.
Gelelim ikinci başlığa, denetim kayyımlığına:
“Milletimizin temel gıda tedarik zincirinin kesintiye uğramaması ve ticari faaliyetlerin hukuka uygun, şeffaf ve denetlenebilir şekilde sürdürülebilmesi amacıyla soruşturma kapsamındaki 13 şirkete denetim kayyımı atanmıştır.”
Aynı gün İstanbul Başsavcılığı da bir açıklama yaptı ve denetim kayyımlığının CMK 133. maddesine göre uygulandığını bildirdi.
13 şirkete ne atanmış? Denetim kayyımı.
Ve yasal dayanak CMK 133. Madde.
Önce şunu kesin olarak ifade edeyim; tavuk şirketlerine bu suçlama ile CMK 133. maddesine göre denetim kayyımı atanamaz.
Neden mi?
CMK 133. maddesinde denetim kayyımı tedbirinin hangi suçlarda uygulanacağı tek tek yazılı da ondan. Kanun, denetim kayyımı atanmasını mümkün kılan suçları net bir şekilde saymış, belirlemiş durumda.
Bu suçlar arasında ne Bakan Gürlek’in tarif ettiği “suç” ne de “fiyatları etkileme” ve “satıştan kaçınma” suçları var.
Bu kadar açık ve kesin yasal düzenleme var iken, 13 şirkete adı deneti kayyımı da olsa kayyım ataması nasıl yapılır?
Akıl alır gibi değil çünkü böyle bir şey yapılamaz.
Bir sabah kalkıp yasada karşılığı olmayan suç iddiası ile en büyük şirketlere operasyon başlatmanın, denetim kayyımı atamanın neticeleri ne olur?
Sözüm ona korumaya çalıştıkları piyasa işleyişi, bu hukuksuz “denetim kayyımı” kararından nasıl etkilenir hiç düşündüler mi acaba? Ya da umursadılar mı?
Bu yapılan, dünyaya hukuk devleti özelliğimizi sıfırlamaya çalıştığımızı duyurmaktan başka bir şey değil. “Gelmeyin, ülkemizin yasa uygulayıcılarına aldıkları kararlara güvenmeyin, her an başınıza her türlü şey gelebilir, kayyım atanabilir, şirket CEO’nuz gözaltına alınabilir” mesajı veriyorlar.
Bunu niye yapıyorlar acaba?
Nitekim günler sonra bu hukuksuz, dayanaksız denetim kayyım kararına yapılan itiraz üzerine “denetim kayyımlığı tedbirinin durdurulduğu” haberlerini gördük.
“Durdurma” mı?
Durdurma da nedir, anlamış değilim.
Yasada karşılığı olmayan denetim kayyımı uygulamasının “iptal” edilmesi gerekir.
Ve diğer önemli üçüncü başlık, gözaltı kararı:
“Yürütülen soruşturma kapsamında; serbest rekabet ortamını ihlal ederek fiyatları tüketici aleyhine yönlendirdiği değerlendirilen 29 şüpheli hakkında gözaltı, arama ve el koyma işlemleri uygulanmıştır.”
Gözaltı kararı vermek zorunlu muydu?
Gördük ki 3 gün sonra gözaltına alınan 29 şüpheli ‘Yurt dışı çıkış yasağı’ şartıyla serbest bırakıldı.
Bu hızlı tahliyelerin ardından Ticaret Bakanlığı, Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu, beyaz et piyasasındaki fahiş fiyat uygulamalarına karşı idari yaptırım kararı aldı.
Zaten daha önce de ismi geçen şirketlerden bazılarına Rekabet Kurulu tarafından yaptırımlar uygulanmıştı.
Ne oldu şimdi?
Piyasa işleyişi sağlık mı buldu?
Aristoteles’in ölümsüz “hükmeden hukuk olmalıdır” sözü akla geliyor kaçınılmaz olarak.
Bizim ülkemizde hükmeden hukuk değil biliyoruz ama hükmedenler hukuku böyle derinlere gömdükçe, geriye hükmedecekleri hiçbir şey de kalmayacak.
Operasyon tavukçulara yapıldı ama bir kez daha ölen hukuk oldu.
