Seksenli yıllarda fakültede arkadaşlarım, bir oyuna katılmamı istediler. Kaybeden keriz oluyormuş. Reddettim. “Ben o kelimeyi söyleyemem” dedim. Şimdi o kelimeyi yazımın başlığına koydum. Nereden nereye! Bizim zamanın muhâfazakârları, dillerine dikkat ederlerdi. Şimdikiler ise keriz silkeliyorlar.

Tamam fon vurgunu çok ileri bir keriz silkeleme ama bu rezillik, halk arasında farklı şekilde inanılmaz yaygın. Bu işi yapanların psikolojisini, tecrübelerim eşliğinde anlatmaya çalışacağım. Şimdi yazacaklarımı, pek çoğunuz yaşamıştır.

“Keriz silkeleme” sistemiyle ilk tanışmam, bir arkadaş grubunda oldu. Gâyet düzgün ahlâklı, siyâseten CHP’li Atatürkçü bir arkadaşım, sanki çok normal bir teklifmiş gibi belli sayıda arkadaşın az bir miktar parayı hesâbına yatırmasını ricâ etti. “Hatırım için” dedi. Çok şaşırdık. Geri ödeme yok. Yatıranın her biri de yedi kişi bulacak. Üye yapıp para isteyecek. Bu paralardan yukarıdaki üyeye bir miktar gidecek. Diyelim yedi kişi 100 lira yatırdı. On lirası, yani toplamda 70 lira üye yapana gidecek. Böyle böyle yukarıdakilere oturdukları yerde para akacak. Bu sistemi kuran en tepedeki köşeyi dönecek. “E biz keriz miyiz?” diyemedim.

Önceleri paradan para kazanan bu zincirciler, sonra ürün satışına başladılar. Güyâ ticâretti ama yine keriz silkelemeydi. Para verilerek sisteme dâhil olunuyordu.

Doksanlı yılların ortasında ciddî bir ekonomik kriz oldu. Nasıl parasızım sormayın. İki de çocuk var. Eşimin çalıştığı kurum kapanmış. Benim memur maaşım ayın sonunu getirmiyor. Telefonum çaldı. Ülkücü çevreden tanıdığım bir arkadaş, “Sana geleceğim” dedi. Ev görüşmemiz yoktu. Adresi aldı. Söylediği saatte geldi. Kem küm derken lafa girdi. Ekonomik sıkıntımı duyup üzüldüğünü söyledi. Allah Allah! Aç değilim, açıkta değilim. Yuvarlanıp gidiyoruz. Ayrıca açlıktan ölsem yardım isteyeceğim birisi de değil.

Nihâyet sadede geldi. İşsiz kalınca ürün satışı da olan bir saadet zincirine girmiş. Beni duyunca çok üzülmüş(!), bir miktar para karşılığı üye yapmaya gelmiş. Sonra ürün satacakmışım. “Param yok” dedim. Olsa da girmem zâten. Anlamadı bir türlü. Habire başa sarıp benim için iyi olacağını söyledi. Her seferinde “param yok” dedim.

Bu arada çocuklardan biri sürekli ağlıyordu. Hesapta beni düşünen arkadaşım, çocuğu susturmak için en ufak bir teşebbüste bulunmadı. Put gibi oturdu. Suratında sahte bir gülücük. Sonraki tecrübelerimde şunu öğrendim. Bu tiplerin suratı hep böyle. “Ben bu sistem sâyesinde çok mutluyum. Gel sen de ol!” demek istiyorlarmış. Vatan millet deyince mangalda kül bırakmayan bu başörtülü, imamhatipli arkadaş, epey uğraştı ama benden umut yok. Bir kaset çıkardı. “Bunu mutlaka dinle, daha iyi anlarsın.” dedi. Kasete hiç dokunmadım. O da arayıp sormadı. Bu arkadaş, sonra en isâbetli saadet zincirini buldu. Siyâsete girdi. Milyonlarca insana sahte gülücük dağıtmaya devam ediyor. Hiç utanmadan sıkılmadan yalan söylüyor.

Oturduğum bir binâda üst kat komşum, zincirin ürünlerini vestiyere dizmişti ki her giren görsün. Çarşaflıydı ve o da çok pozitifti.

Ankara’ya taşındım. Zincirciler orada da buldu beni. “Görüşelim” dedi, pozitif bir komşum. Söz sohbet ederken birden telefon geldi ve merak edip ilgilenmemiz için bir kurgusal konuşma yapıldı. Sonra su bahsi açıldı. “Bizim su filtreli” diye ürün tanıtımı başladı. İlgilenmediğiniz zaman sorunlu komşu oluyorsunuz. İyi bir komşu iseniz hemen bir tâne almanız gerekiyor. “Niye bu ürünlere karşısınız?” dediler sonunda. “Keriz miyim ki lâzım olmayan bir şeyi alayım?” demedim.

Ankara’dan sonra başka bir şehirde doğal yaşam için bir köye yerleştik. Doğadaki otlara meraklıyım ya birgün köyden birisi aradı. “Siz doğal otları seviyorsunuz. Filanca kişi de öyle. Berâber kıra gitmek istiyor.” dedi. Olur dedim. Fakat o da ne? Bu bir sürek avı aslında. Sağlıklı ve doğal beslenmeyi isteyenlerle bir türlü tanışıp uyduruk ürünler satma işi. Bir pandemi gününde bu imamhatipli hanım, bahçesine kahve içmeye dâvet etti. İçtim bitti, kalkayım dedim. “Yok daha otur” diye ısrar etti. Anladım bir şey var. Çünkü o laboratuvar çıkışlı uyduruk vitaminleri sattığını duymuştum.

Nihâyet bir adam geldi. Nasıl mutlu nasıl pozitif anlatamam. Aynı sahte gülücük. Boş bulunup, “Maşallah” dedim. “Bilin bakalım neden demez mi?” Adamı yormadım. “Kesin bunlar sâyesindedir.” dedim, ne idüğü belirsiz hapları göstererek. “Eveeet!” diye çok sevindi. Hemen reklam başladı. Ben hiç oralı değilim. Komşu kadını çağırıp gözümün önünde silkelediler. Uyduruk bir makineyle kan değeri ölçüp bir sürü hapı sattılar. Bu tiplerin en büyük silahı “canım cicim” demek. Kadının da şefkate, ilgiye ihtiyacı vardı.

Seans bitti. Ben, yine oralı değilim. Müsaade istedim. Ev sâhibinin canı sıkıldı. Beni uğurlarken, “Arkadaşım olarak sattığım şeylerle ilgilenmeni beklerdim.” dedi. “Niye ben keriz miyim” demedim. “Prensip kararım var. Bu sisteme karşıyım.” dedim. Olmayan arkadaşlık bitiverdi orada.

Başka bir şehirdeki âile dostumuzu ziyârete gittik. Kardeşi, bilmem hangi ülkedeki mühendislerin îcad ettiği sağlık bantları satıyor. Mübârek bant, her derde devâ. Daha yeni oturduk ki kardeşi kolunda bir makineyle geldi. Bir doktor edâsıyla, “Bi çekap yapalım” dedi. Sanki o şehre randevu alıp onun için gitmişiz gibi gâyet sâkindi. “Yok istemeyiz iyiyiz.” diye reddettik. Israrı kâr etmedi. “Yâhu yoldan geldik. Ayıptır!” demedim. Bitmedi. Diğer eve büyükleri ziyârete geçtik. Bismillah kapıyı açan annenin her tarafında bant yapışık. “Bunlar ne?” dedim. Mûcizevî bantlarmış. Anne, ürünün reklam yüzü. Kullanınca hayâtı değişmişmiş. E gözler öyle söylemiyor. Eller titriyor. Yine oralı olmadık. Nihâyet baba dayanamadı. “Sen niye bu bantlara karşısın?” diye sordu. “Çünkü keriz değilim.” demedim. “Yok karşı değilim. İstemediğim hâlde zorla bana satmanıza karşıyım.” dedim. Konu kapandı ama teessüf ettikleri belliydi. Ben, beni kandırmaya kalktıkları hâlde teessüf etmiyorum, almayınca onlar ediyorlar.

Bunları, bu işi yapanların psikolojisini anlamanız için anlattım. İşte o hapse giren bakan hanımın psikolojisi de böyle. Allah bilir ya borsaya girip ona para akıtmayan vatandaşın sadâkatinden şüphe etmiştir. Ak Parti taraftarı vatandaş, bu sisteme girmeli ve kaybedince susmalı. Çünkü kendisi zeki, kaybedenler keriz. Haklı elbette. Sonuçta ona oy verip Nene Hâtun ilân etmediler mi? Önce oylarını sonra paralarını vererek iki kere silkelendiler.

Bir garip psikolojiden daha bahsetmek istiyorum. İktidar, ekonomik krize çözüm olarak bir zincir market tavsiye ettiğinde kendisini iktidarın askeri görenlere dikkat ettim. Bir millî vazife, bir ibâdet gibi o marketten alışveriş yapıyorlar. Orada bir yanlış, haksız bir kazanç görseler bile eleştirmiyorlar. Koşa koşa katılım kurumlarına gidenleri hiç sormayın!

Ha bir de kendisini iktidar karşıtı asker olarak konumlayanlar var. “O marketin sâhibi gerici, oradan alışveriş yapmam.” diyenleri çok duydum. Neresi cebine uygunsa oradan yaparsın. Bu kadar basit!

Benim bugüne kadar saadet zincirleriyle işim olmadı. Dolayısıyla beni silkeleyen de olmadı. Ama bu seferki zincirin ucu, bir türlü hepimize dokunuyor. Daha da dokunacak.

Şimdi buradan Fatma Betül Sayan Kaya’nın şahsında bütün fonculara, “Biz keriz miyiz?” diye sormuyorum. İyi biliyorum ki bundan kolayca yırtacağına inanan, Allah’ı kandıracağını zannedenler keriz! Adâletten kurtulsalar bile mafya peşlerinde. Mafya, keriz silkeleyenleri çok sever.

FIKRA GİBİ

Meclis’te muhâlefet sesleniyor:

“Liste açıklansın!”

İktidar sıralarından cevap geliyor:

“Açıklansın!”

TBMM’de bizim bilmediğimiz üçüncü bir şık mı var?