Yargı, kanundaki deyimle “piyasa dolandırıcılığı” yapanların üzerine gidiyor. İktidar ünlü “liste”yi açıklamasa da artık FBSK’nın ve “üst kademe” bürokrasiden insanların tutuklandığı, Kavcıoğlu’nun “affını istemek” zorunda kaldığı bir aşamadayız.
Düşünün ki, ilk sorgusuna, kimselere gösterilmeden protokol kapısından alınmış, serbest bırakılmıştı. Muhalif belediyelere şafak baskınları yapılıp gözaltı ve tutuklamalar TV’lerde teşhir edilirken…
Dolandırıcılığın boyutları gün be gün ortaya çıktıkça, iktidar da artık iki ay önceki gibi “kadrolarımıza operasyon yaptırmayız” diyemiyor.
Fakat bu yeterli mi? Kimse yeterli görmüyor. Bunu, ekonomi kanalı Bloomberg de haber yaptı.
CB SİSTEMİ
Parlamenter sistemde, “üst kademe” atamalar için 5 yıl, 10 yıl gibi mesleki tecrübe şartları vardı. Bakanlar Kurulu veya en azından ilgili bakan, başbakan ve Cumhurbaşkanı’nın imzası gerekirdi.
Bu bir süzgeçti.
ABD’deki Başkanlık sisteminde de Başkan’ın tüm atamaları, Senato’nun denetiminden geçer.
Orada Fed gibi kurumlar zaten bağımsızdır. İşte Trump, süresi dolmadan Fed Başkanı Powell’ı görevden alamadı.
CB sisteminde ise Cumhurbaşkanı’nın atamaları hiçbiri Meclis denetimine tabi değildir. Dahası, 703 Sayılı KHK ile ve 3 Sayılı CB Kararnamesiyle, Cumhurbaşkanın yapacağı atamalarda hem “liyakat” şartları gevşetildi, hem “görev süresi” bağlayıcı olmaktan çıkarıldı.
Merkez Bankası’nda ve TÜİK’te beş on ay arayla yapılan atamaları hatırlayın.
Kavcıoğlu MB Başkanlığına böyle gelmiş, tam bir sadakatle “faiz sebeptir” politikasını uygulamış, görevden alınması gerektiğinde BDDK Başkanlığına atanmıştı.
Sanki ‘ortodoks’ Mehmet Şimşek’i, ‘heterodoks’ BDDK Başkanıyla dengeler gibi…
CB SİSTEMİNDE ATAMA YETKİSİ
Medyada haber olmuştu; SPK Başkan Vekili Mutalip Ünal ve SPK Üyesi Ali Akay, 30 Ekim 2022 günlü Cumhurbaşkanı kararıyla görevden alınmışlardı. (Karar no: 2922/561 ve 2022/544)
Fon soygunu patlayınca anlaşıldı ki, bu iki liyakatli bürokrat, mali ve kurumsal yapısını zayıf buldukları Tera’nın borsaya açılımına izin vermemişlerdi. Bu titizlik devam etseydi fon soygunu yapılamayacaktı.
Fakat yine 30 Ekim 2022 tarihli Cumhurbaşkanı kararlarıyla yerlerine Enver Usca ve Bülent Murat Hahoğlu atanmıştı. (Karar no: 2022/562 ve 2022/562)
Kırk gün sonra da Tera’ya borsaya katılım izni çıkmıştı.
Bugün bu iki isim tutukludur.
Bütün atamalar gibi bu görevden alma / atama kararları da CB sistemindeki en önemli iki düzenlemeye dayanır:
- 703 Sayılı KHK ile değiştirilen 335 Sayılı KHK’nın EK-35. Maddesi.
- 3 Sayılı CB Kararnamesi.
Bu iki düzenleme, Cumhurbaşkanına, “kurumsal hedeflere ulaşamama” gerekçesiyle her an görevden alma ve atama yetkisi veriyor. Kanundaki görev süreleri böyle işlevsiz hale geldi.
SİSTEM SORUNU
Mutalip Ünal, 18 Haziran 2022’de göreve atanmış liyakatli bir bürokrattı. Dört buçuk ay sonra 30 Ekim’de görevden alınıvermişti. Bu kısa sürede “kurumsal hedef” ölçümü yapılabilir mi?
CB sisteminde bu denetimsiz yetkilerle üst kademe bürokrasi “bizden”leştirildi. Bazı yüksek bürokratlar siyasileri memnun etme veya su akarken bakraç doldurma duygusuna kapıldı. Alman Bilim ve Politika Vakfı SWP, Nisan 2021 araştırmasında, “kamu görevlisi ile parti arasındaki sınırların neredeyse belirsizleştiğini” yazdı. (sf. 18)
Sadece SWP değil, Moody’s, Fitch gibi derecelendirme kuruluşlarının ve AB İlerleme Raporlarının da hem yargının hem bürokrasinin siyasallaştırıldığı yönünde raporları vardır.
Adalet Bakanı Gürlek’in bile “yatırımcı hukuki güvenlik arıyor” diyerek ifade ettiği bu sistemik problem, böyle oluştu. Fon işlemlerinde “piyasa dolandırıcılığı” olarak patlak verdi.
Ekonomimize maliyeti şimdilik 173 milyar dolar!
Tutuklananlara, gözaltına alınanlara, sorgulananlara, bunların görevli olduğu kurumlara ve siyasetteki yerlerine bakın, “hepsi bizden.”
Açıklanmayan “liste” de bu tablo içindedir elbette.
Suçlulardan dokunulabilenler cezalandırılacak belli. Fakat Türkiye kuvvetler ayrılığı, denetim denge, liyakat, şeffaflık, yürütme üzerinde bağımsız parlamento denetimi, hukuken ve zihnen bağımsız yargı ilkelerine dayalı bir sisteme geçmedikçe çağın standartlarında ‘iyi yönetim’e ulaşamayacak diye çok kaygılıyım.
