İnsan, inanıp güvenenlerden ise yaş aldıkça Rabbine hayranlığı artar. Nasıl artmasın ki! Kainat kitabını mümince okumak, önünde muazzam pencereler açmaktadır. Yaşadıkları, gördükleri, kitabı Kur’an’da haber verilenlerdendir. Kitabını anlayarak okuma çabasında ise ayetlerin ne kadar güzel bir şekilde doğru yolları gösterdiğini fark eder. Bunun için önce inanıp güvenmesi, sonra da okuduğu ayetler ile olan bitenler arasında bağ kurmaya çalışması yeterlidir. Böylece kitabı, onun için bir hüdâ; yani doğru yolu gösteren bir rehber olur ve hem bu dünya hem ahiret mutluluğunun yolunu gösterir. Bu yol göstermenin devamında o yoldan gidilip gidilmediğinin imtihanı da vardır. Tevbe suresi 126. ayette buna dikkat çekilir, ayet şöyledir:

Onlar her yıl bir ya da iki kere ağır bir imtihandan geçirildiklerini görmüyorlar mı? Sonra ne tövbe ediyorlar /dönüş yapıyorlar ne de bilgilerini kullanıyorlar! (Tevbe 9/126)

“ağır bir imtihandan geçirildiklerini” şeklinde çevrilen kelimenin Arapça kökünde “fitne” var, bu kelime “fitneye tutulduklarını” şeklinde de çevrilebilir, nitekim Elmalılı Hamdi Yazır mealinde böyle çevrilmiş. Fitne kelimesi, güncel Türkçede de kullanılan bir kelime. TDK’ya göre “İnsanları birbirine düşürerek oluşturulan kargaşa.” anlamına geliyor. Kelimenin anlam dünyası, aslında TDK’nın verdiği anlamdan daha geniş. Biraz bu anlam dünyasına değinmek istiyorum.

Fitne kelimesinin kök anlamında “altını, içindeki yabancı maddelerden ayırmak için ateşe sokmak” var. Böylece, değerli bir maden olan altın cüruftan ayrılıyor yani değerli olan ile değersiz olanı birbirinden ayırma işini fitne kökünden gelen kelimelerle ifade etmiş Araplar. Kök anlam bu ama kelime sadece bu anlama gelmiyor; mesela Kur’an’da imtihan (A’râf 7/155), aldatma (A’râf 7/27), cehennem azabı (Zariyât 51/10-14) ve savaş (Bakara 2/217) anlamlarında da kullanılmış. Bütün bu kullanımlardan, aynı kök anlamına yani değerli olanın değersiz olandan ayrılmasına varıyorsunuz. Fitne ile ilgili ayetleri okursanız çok dikkatinizi çekecek ayetler var. Bunlardan biri Tegabun suresi 15. ayet, ayet şöyle:

Mallarınız ve çocuklarınız sadece imtihan sebebidir. Büyük ödül Allah katındadır. (Tegâbün 64/15)

Elmalılı mealinde “imtihan sebebidir” ifadesi yine “fitnedir” şeklinde çevrilmiş yani kullanılan kelimenin kökü aynı. Gerçekten de yaşarken hepimiz görüyoruz, insanlar aileleri ve mallarıyla ağır bir şekilde sınanabiliyor.

Fitne kelimesinin anlam dünyasına bu kadar değinmek yeterli olur sanırım. Biraz da fitne zamanları ile ilgili olarak söylenenlere değinmek istiyorum. Hadislerde böyle zamanlara değinilmiş. Hatta hadis ilmi ve literatüründe “fiten bahsi” diye bir bölüm var. Bu bölümlerde, fitnelerin özelliklerini anlatan hadislerin yanı sıra Müslümanların tavırlarının ne olması gerektiğini ve fitnelerden nasıl korunulacağını anlatan hadisler de var. Bunlara da bir iki örnek vereyim:

Kâ"b b. İyâz"ın işittiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Her ümmetin bir fitnesi (imtihan vesilesi) vardır, benim ümmetimin fitnesi ise maldır.” (T2336 Tirmizî, Zühd, 26)

Bir hadis daha alıntılayayım:

Ebû Hüreyre"nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “İleride birtakım fitneler meydana gelecektir. O zaman oturan kişi, ayakta durandan; ayakta duran, yürüyenden; yürüyen de koşandan daha hayırlıdır. Fitne çıkarmaya yeltenen kişi kendisini o fitnenin içinde buluverir. Kim de (fitneden kurtulup) sığınacak bir yer bulursa hemen oraya sığınsın.” (B7081 Buhârî, Fiten, 9)

Yazının sonunu da fitne yani imtihan zamanları gelmeden önce neler yapılması gerektiğini öğütleyen bir hadis ile getireyim:

Gecenin zifiri karanlıklarına benzeyen fitneler ortaya çıkmadan (salih) ameller yapmakta acele edin! Zira o zaman kişi mümin olarak sabaha çıkacak, kâfir olarak akşamlayacak yahut mümin olarak akşamlayacak, kâfir olarak sabaha çıkacak; dünyevî çıkarlar karşılığında dinini satacaktır. (M313 Müslim, Îmân, 186.)