Hepimiz 21. yüzyılda yaşıyoruz. Modern hayat, hiçbirimizin kaçamayacağı, kaçınamayacağı bir şey.
Türkiye dindar bir ülke. Hayatını dinin çizdiği ilkeler ışığında, en azından bu temel kural ve ilkeleri çiğnemeden ama modern olarak yaşamak isteyen çok sayıda insan var aramızda.
Bu büyük kitle, modern hayat ile inancı arasında bir çelişki olmaması için sık sık akıl ve fikir arıyor. Bunun için de, fıkıhla uğraşan din alimlerine yöneliyor.
Baktığınızda diyelim Diyanet İşleri Başkanlığı’nın bu çeşit olası çelişkili durumlar için vatandaştan gelen sorulara cevap verdiği (fetva verdiği) özel bir web sayfası var mesela.
Aynı şekilde, ülkemizdeki fıkıhçılar arasında saygın bir yeri olan ilahiyatçı Prof. Dr. Hayrettin Karaman’ın da bir web sitesi var, onun “fetva”ları da orada aralarında arama da yapabileceğiniz şekilde herkese açık.
Fıkıh, Kuran ve Sünnet kaynaklı delillere dayanarak, Müslümanların bireysel ve toplumsal hayattaki ameli (eyleme dayalı) hükümlerini bilmeyi ve bunu incelemeyi hedef alan bir dini ilim kolu. Yani “Fakih” (Fıkıhla uğraşan kimse) İslam dininin iki temel kaynağı olan Kuran ve Sünnete bakıp sizin yapmak istediğiniz şeyin dinen uygun olup olmadığını söyleyen kişi.
Örneğin çocuk sahibi olmak istiyor ama olamıyorsunuz. Acaba tüp bebek tedavisi görmek, döllenmenin rahim dışında bir laboratuvar tüpünde olmasını, döllenmiş fetüsün daha sonra rahme yerleştirilmesini kabul etmek dinen uygun mudur değil midir? Bu konuda soru sorulması da, görüş istenmesi de son derece normal. (Fıkıhçılar bu yöntemle çocuk sahibi olmanın dine aykırı olmadığına çoktan karar verdiler bile.)
Bir başka örnek: Ev alacaksınız ama paranız evin tamamını almaya yetmiyor; kalan bölümü için kredi kullanmalı mısınız? Kredi faizi ödemek dine uygun mudur değil midir? (Bu konuda fakihler arasında farklı fikirler var ama genel kabul gören görüş, eğer alınacak olan ev içinde ailece yaşanacak ilk evinizse kredi almakta sakınca olmadığı yönünde.)
Kredi örneğinin tersi de var elbette. Örneğin elinizde fazladan naktiniz var veya birikimleriniz var; bu birikimi nasıl değerlendirmelisiniz? Bankadan alınan faizle altının değerinin artmasından kaynaklanan gelir aynı şey mi? Birisine borç verdiğinizde verdiğiniz paranın fiyatını nasıl belirleyeceksiniz? Borsada değerlendirmek caiz mi?
Fıkıhçıları en çok yoran konu bu. O yüzden faizsiz bankacılık sistemleri (katılım bankası) kuruldu; “sukuk” vs isimler taşıyan kira sertifikaları çıkarıldı.
Şimdi kira ile faiz arasında bir fark olup olmadığına dair tartışmalara girmeyeceğim ama “kira sertifikaları” ilginç finansal enstrümanlar.
Modern finans dünyasının bize sunduğu finansal ürünlerin bir bölümü “türev” ürünler. Bunlar, başka gelir getiren veya getirmesi umulan şeylerin “türevi”.
Ne demek bu? Diyelim ki bir Gayrımenkul Yatırım Ortaklığı var, bu şirketin çok sayıda gayrımenkulü var ve bunları kiraya vererek gelir elde ediyor. O şirket bu gelecekte elde edeceği kira gelirlerine ilişkin bir varlığa dayalı menkul kıymet çıkarıyor, yani gelecekteki kira gelirinin bir bölümünden vazgeçme karşılığında o geliri şimdiden almak istiyor. Siz de o şirketin vazgeçtiği paya talip olup o kağıda yatırım yapıyorsunuz.
Yalnız bir mesele var: O kağıt her gün alınıyor ve satılıyor; yani fiyatı sürekli değişiyor. Siz dine uygun yaşamak için o kağıdı ilk gün alıp son güne kadar elinizde mi tutmalısınız, yoksa arada alım satım yapıp zaman zaman karınızı cebinize mi koymalısınız? Hangisi dine uygun?
Bunun daha da karmaşığı var: Bir sürü kira sertifikasının bir araya gelmesiyle oluşan ve kazancı veya kaybı her gün değişebilen bir “fon”a para koymak dinen uygun mudur, değil midir?
Tek başına bir kira sertifikasının dine uygunluğunu kim belirliyor? Bir sürü kira sertifikasından oluşan bir fonun dine uygunluğunu kim belirliyor?
Ülkemizdeki fon soygununda bu soygunu düzenlediği için batan veya el konulan portföy yönetim şirketlerinin herhalde tamamının en azından bir tane böyle İslami kira sertifikalarının bir araya getirilmesiyle oluşmuş kira fonu var. Bu fonlar da şimdi kilitli kaldı, yatırımcıları paralarını alamıyor.
Yani sizin fonunuz istediği kadar dine uygun olsun, o fonu işleten şirketin dine uygun davranmak gibi bir yükümlülüğünün olmaması acaba dine uygun mu?
Prof. Hayrettin Karaman, ülkemizde uzun yıllardır gerek katılım bankacılığı ve gerekse kira sertifikaları konusunda görüşleri oldukça etkili roller oynayan önemli bir isim. Bugün tartışılan fonlara “dine uygunluk” görüşünü onun vermiş olduğu ortaya çıkarsa hiç şaşırmam; çünkü herkes ondan görüş alma peşinde zaten.
O Hayrettin Karaman, geçen gün Yeni Şafak’taki köşesinde fon soygunuyla ilgili bir yazı yazdı ve “Erdoğan’ı ve iktidarını bitirmek için bir komplo kuruluyor, rüşvet ile üst düzey denetim sorumluları teslim alınıyor, denetimsiz piyasaya hakim olunuyor, milyarları belli ellerde toplayıp ekonomiyi çökermeye teşebbüs ediliyor…” dedi.
Bu tabii İslami bir görüş, bir fıkıhçının Kurana ve Sünnet’e bakarak söylediği bir görüş değil, Hayrettin Karaman’ın şahsi fikri.
Ama acaba Karaman’ın şahsi fikirleri nerede bitiyor, dini görüşleri nerede başlıyor?
Karaman, ülkemizde milyonlarca dindar müslümana önderlik etmeye talip isimlerden biri. Peki ama bu son açıkladığı görüşün o müslümanlara faydası ne?
