Dünya hâli kötü. Savaş, lider (kişi) hükümranlığı, kuvvet, keyfîlik bir yanda; toplumların değer skalasında bu gelişmeleri taşıyan değerlerin üst sıralara çıkması, konjonktürün ürettiği siyasi kültür beslemesi öte yanda…

Bu duruma zaman zaman toplumsal tepki veriliyor. Çok kültürlülüğün yaşadığı krize rağmen İngiltere’de, ABD’de, Almanya’da göçmen çocukları seçim kazanarak kritik mevkilere geliyorlar. Sırbistan’da otoriter bir lider gençlerin seferberliğiyle devrilebiliyor, Trump’ın savaş politikaları yapılan ara seçimlerde büyük bir tepkiyle yanıtlanıyor…

Otoriterlik ve keyfîlik karşı ucu, tepkiyi üretiyor özetle.

Bu doğal ve tarihte, en zor dönemlerde, örneğin Nazi döneminde bile tekrarlanmış bir durumdur.

Bu durum umudu besler, teşvik eder. Zorbalığa karşı mücadelenin varlığını ve anlamını gösterir.

Ancak baskül de denge de önemlidir. Tepkiler, otoriterliğin sert tokatlarını ortadan kaldırmıyor. Otoriter, popülist dalgayı üreten faktörler ortadan kalkmadıkça bunun gerçekleşmesi de kolay görünmüyor.

Bunların başında eşitsizlik ve fakirlik üreten yapısal, global ekonomik durum, alternatif siyasi tasavvur eksikliği geliyor.

Fransa tipik bir örnek.

Sokağa inen gençler, sarı yelekliler Macron iktidarını sarsan ama salt itiraz üzerine kurulu kaotik bir görünüm taşıyor. Sonuç olarak, merkezin gerilemesi aşırı olanın yol almasına yol açıyor. Fransa’da ilk seçimlerde Marine Le Pen’in cumhurbaşkanı olma ihtimali mevcut koşullarda yüzde 50’yi aşmış durumda.

Savaş, lider (kişi) hükümranlığı, kuvvet, keyfîlik, üst katmanda ürettikleri tepkilerin yanında alt katmanda kültürel ve ulusal içe kapanmayı açık ya da örtülü bir siyasi eğilim hâline getiriyorlar. Otoriter tutumlar ara sıra büyük tepki görse, tokat yese de toplumsal desteği üretmeyi biliyorlar. İran’la yapılan savaşa itiraz, Batı’da, ABD’de Müslümanlara yönelik, seçim kazandırabilen dışlayıcı tutumu ortadan kaldırmıyor.

Tezahürler farklı…

Bize bakalım…

Erdoğan, açık toplumdan kapalı düzen anlayışına giden siyasi paradigma değişikliğinde global ve bölgesel iklimin desteğiyle ilerledi. Duruma ve koşullara uygun hamlelerle kendi iç siyasi gücünü dış politika alanında yaptığı hamlelerden devşirdi. Mavi Vatan hamlesi, Libya’da askerî varlık, Doğu Akdeniz’de izlenen güç politikası, Kuzey Suriye’nin fiilî işgali, Irak siyaseti, Rusya-Ukrayna savaşında arabulucu ve ülkesini valorize eden tutum; bunların üzerine bina edilmiş stratejik ve “büyük güç olma” iddiası, bunu destekleyen yeni bir milliyetçi söylem, bu bakımdan bir zincirin halkalarını andırdılar.

Bugün, yaşanan tüm skandallara, yolsuzluklara, sıkıntılara rağmen Erdoğan’ı ayakta tutan unsurlardan birisi güçlü siyasi irade algısı, ülkenin her şeyden çok buna ihtiyaç duyduğu kanaatidir. İçe kapanma hâli burada önemli bir rol oynamıştır. Ulusalcı-muhafazakâr kesimlerde ana beklentiyi kuvvete ve başarıya, güçlü siyasi irade arayışına yönlendirmiş; uluslararası alanda güç-başarı ilişkisi de bu arayışa karşılık oluşturmuştur. İç siyaset bakımından “bağımsız Türkiye” ve “beka” sloganlarıyla, stratejik askerî ve diplomatik adımlarla bezenen milliyetçi rüzgâr, Erdoğan’a yönelik hatırı sayılır bir toplumsal meşruiyet ve destek boyutu üretmektedir.

Uluslararası çatışma-gerginlik iklimi de bu algıya destek vermektedir. Türk cumhurbaşkanının izlediği otoriter siyaset, dünyadaki gelişmelerle de kesişmekte, hatta uyumlu görünmektedir. Erdoğan, uluslararası arenada değer ve şahin politikası itibarıyla öfke çekip Batı’nın simgesel ötekilerinden birisi hâline gelse de global otoriter dalganın ve esnek stratejik hamlelerin temsilci ve taşıyıcılarından birisi olarak zaman zaman gizli bir takdirle analiz edilmektedir.

Soru ve sorun şudur: Türkiye muhalefeti bu algıyla nasıl baş edecektir? Bu algının karşısına ne tür etkili, kuşatıcı bir siyaset koyabilecektir?

Türkiye Sırbistan değil, unutmamak gerek…