Sinemanın, televizyonun olmadığı asırlarda farklı eğlenceleri varmış insanların. Söz gelimi cambaz seyretmeye giderlermiş. Her gün değil tabii. Bayramlarda, panayırlarda, zengin düğünlerinde sergilenirmiş bu hüner. Bir de sonraları “şehre sirk -ya da kumpanya- geldiği” zamanlarda.
Cambaz kelimesinin aslı cânbâz. Yani canıyla oynayan. Yerden metrelerce yükseğe gerilen ince bir ipin üstünde yürümek, koşmak, birtakım akrobatik hareketler sergilemek canıyla oynamak demek çünkü.
Ne var ki sonradan bir eğlendirme mesleğine verilecek olan bu isim aslında ilk başta Osmanlı ordusunda en tehlikeli öncülük görevlerini üstlenen cesur ve yetenekli askerlerin oluşturduğu bir süvari sınıfını ifade ediyordu. Ağırlıklı olarak Rumeli bölgesi askerine dayanan bu zümreye, Tayyib Gökbilgin’den öğrendiğimize göre, resmi belgelerde “Canbâzân-ı vilâyet-i Rumeli” deniliyordu.
Cambazın dilimizde kazandığı bir başka anlam bugünlerde özellikle çiftlik hayvanlarının alım satımını yapan kişilerin meslek ismi olarak karşımıza çıkıyor. Gökbilgin bunu da şöyle açıklıyor: “Canbâzânın müsellemler gibi süvarilerden ibaret bir sınıf olması, ordu için at beslemeleri veya at satın almaları hususu, teşkilât kalktıktan sonra bu tabirin bugüne kadar ‘at dellâlı’ mânasına at canbazı şeklinde yaşamasına sebep olmuştur.” (TDV İslâm Ansiklopedisi “Canbâzân” maddesi.)
İnsanların bazı alanlarda gösterdikleri olağanüstü beceriyi ifade eden cambaz kelimesi zamanla “laf cambazı, siyaset cambazı” gibi benzetmelerde de kullanılmaya başlanmış.
Bir de bugünkü Türkçedeki “cambaza bak” deyiminde yaşamaya devam eden bir hatırası var kavramın.
Anlatılageldiğine göre eskiden cambazlar hünerlerini gösterirken aşağıda pür dikkat onları seyreden vatandaşlar yankesicilere kolay bir hedef teşkil edermiş. Yankesici çetesi içinde ortamdaki heyecanı yükseltip dikkatleri tamamen yukarıda olanlara yoğunlaştırmak için arada “Cambaza bak!” diye bağıran biri de olurmuş. Bu sayede çetenin diğer üyeleri kalabalığın cebindeki parayı veya üzerindeki değerli eşyayı kolayca çalabilirlermiş.
Onun için bugün de gündemi değiştirmek, insanların dikkatini asıl meseleden başka bir yöne çekmek amacıyla yapılan müdahalelere “Cambaza bak oyunu” diyoruz.
Bilhassa siyasetçiler bu oyunu çok seviyorlar. Yalnızca bizdekiler değil, bütün dünyadaki siyasetçiler. Diyelim ki memlekette skandal boyutunda bir hadise meydana gelmiş -veya ortaya çıkmış- yönetimdekiler ve onların şartsız şurtsuz destekçileri hemen toplumun ilgileneceğini umduğu bir başka konuyu gündeme getirmeye çalışırlar. Haklı olarak skandalın konuşulmasını istemezler çünkü.
Bugün bizde yapılmaya çalışılan da bu.
Fon vurgunu konusunda ülkeyi yönetenlerin sorumluluğunun konuşulmasını istemeyenler “Bu gizemli komplonun arkasında acaba hangi güçler var” sorusuna cevap aranmasını istiyorlar. Olmazsa dini konularda bir tartışma ateşlensin, o da kabulümüz diyorlar.
Yani cambaza bakmamız isteniyor. “Cambaza bak oyunu bugünler için var” diye düşünülüyor herhalde.
Bu oyunda cambazlık yapan kimse yok aslında. Yani kendi canını tehlikeye atarak bir gösteri sergileyen kimse yok. Gerçi dikkatimizi kendi cebimizden başka yerlere çekmeye çalışanlar var ama onlar cambaz değil. Zaten canlarını değil, kişisel itibarlarını ortaya koyuyorlar işlerini yaparken.
Mamafih bizim millet bu konuda artık -tabiri caizse- şerbetlendi. Söz gelimi geçmişte il olacak ilçeler, ilçe olacak köyler konusu ortaya atıldığında bütün Türkiye günlerce, haftalarca bu mevzuyla yatıp bu mevzuyla kalkardı.
Ancak şimdi tam da fon vurgununun konuşulmaya başlandığı günlerde tekrar gündeme getirilen bu konu beklenen ilgiyi görmedi.
Onu bırakın, “Gabar’da petrol bulundu” müjdesi bile vatandaşı heyecanlandırmadı bu sefer.
Böylesine büyük bir facia varken ortada, Türkiye’nin gündemini başka konu dolduramaz. Vatandaşın daha önceki müjdelerde olduğu gibi “Gabar’da bulunan petrol ülkemizi abad edecek” diye sevinmesini veya “Neresi il olsun, neresi ilçe olsun” tartışmasının gündemi işgal etmesini bekleyenlerin anlamadığı şey şuydu:
Fon vurgunu cenazesi kaldırılmadan fabrika ayarlarına dönmez bu toplum.
