Back To Top
‘İstikamet’

‘İstikamet’

 - Son Güncelleme: 21.08.2019 Çarşamba 10:02
- A +

Çağımızda fiilen sorumsuzluk ve anarşizm üreten bir saptırılmış bireysellik ve özgürlük anlayışı giderek insanlığı kuşatmaktadır. İyilik idealinden yoksun; yönü, ölçüsü ve ilkesi olmayan, maddeci, kişinin çıkar ve haz tutkusu nereyi istiyorsa oraya yönelten, gücü neye yetiyorsa onu yaptıran bir ahlak(sızlık) telakkisi bireysel ilişkilerden uluslararası ilişkilere kadar her alana yayılmakta; insanlığın binlerce yıllık kazanımları olan pek çok erdemi silip süpürmektedir. Bizde son zamanlarda üzerinde çokça konuşulan “ahlak-sız dindarlık” olgusu da bu anlayışın tezahürüdür.

Böyle olunca, dilimiz ve kültürümüzdeki birçok ahlâkî kavram da artık kullanılamaz hale gelip ölü kelimeler arasına girmeye başladı. Bu kavramlardan biri de başlıktaki “istikamet”tir. İnsanlar “istikamet” deyince şimdilerde sadece günlük dildeki sıradan anlamını hatırlamakta; “istikameti düzgün” veya “istikameti bozuk” gibi ahlâkî anlamlar zihinlerden silinmektedir. Özellikle yeni nesillere ahlâkî bir modeli de telkin eden bu tür kavramların kullanımına artık nadiren rastlayabiliyoruz. Bu yüzden istikamet kavramının insanlarda oluşturduğu ahlâk tasavvuru, sorumluluğu ve yaşayışı da giderek kayboluyor. Sonuçta dindar olanıyla olmayanıyla insanlarımızın ne hale geldiğini görüyor ve bu durumdan yakınıyoruz.

***

İslâmî terminolojide istikamet, “mutlak doğruluk, dürüstlük, adalet, itidal, sadakat” gibi gayet zengin bir ahlâkî muhtevaya sahiptir. Kısaca istikamet, “kişinin, niyetiyle hedefiyle doğru ve dürüst bir hayat çizgisi benimseyip, bu çizgiyi sapmadan izlemesi” demektir. 11. yüzyıl âlimi Râgıb el-Isfahânî meşhur Kur’an terimleri sözlüğünde, istikamet kelimesinin “dosdoğru yol” hakkında kullanıldığını, bundan dolayı Kur’an’da hak ve hakikat dinine “sırât-ı müstakîm” denildiğini belirtir.

“Rabbimiz Allah’tır” dedikten sonra istikamet sahibi olanları övgüyle anan iki ayetteki (41/30, 46/13) “istikamet” kelimesi tefsir âlimlerince “samimi ve kararlı bir inançla hak ve hayır yolunda istikrarlı, dengeli bir hayat sürdürme” şeklinde açıklanır. Peygamberimiz, başka öğüde ihtiyaç bırakmayacak değerde bir öğüt isteyen birine, “Allah’a iman ettim de, sonra da dosdoğru ol!” buyurmuştur. 

***

Sadece dünya işlerinde değil, dindarlıkta da kolaycılık peşindeyiz; erdemlerin zahmetine katlanmayı göze alamıyoruz. Ünlü düşünürümüz Gazâlî, “İstikametin zahmetli oluşundan dolayı her mümine, günde on yedi defa (beş vakit namazın farzlarında), ‘Bizi sırât-ı müstakîmde (dosdoğru yolda) yürüt!’ diyerek dua etmesi emredilmiştir” der. Hz. Peygamber, Kur’an’daki “Sana emredildiği şekilde istikamet sahibi ol!” buyruğunun kendisini yaşlandırdığını söylemiştir.

Gazâlî, tasavvuf yolunun iki esasının bulunduğunu söyler: 1. Allah’a karşı istikamet sahibi olmak, 2. İnsanlarla ilişkilerde barışı gözetmek. Birincisi kendini Allah’ın buyruklarına adamakla, ikincisi ise insanların her meşru taleplerini karşılamaya çalışmakla olur.

Muhyiddin İbnü’l-Arabî el-Fütûhâtü’l-Mekkiye’de, biri insanın ahlâkî hayatında istikamet, diğeri Allah’ın yapıp yaratmasında istikamet olmak üzere iki türlü istikametten bahseder. Ahlâkî istikamet, kısaca doğruluk ve dürüstlükte Hz. Muhammed’in yolunu izlemektir. İbnü’l-Arabî’nin “mutlak istikamet” dediği ikinci istikamet ise Allah’ın hikmetinin bütün evrendeki yansımasıdır. Buna göre bir şeyin istikameti o şeyin varlık veya yaratılış amacına uygunluk durumudur. Aynı düşünceyi filozof Fârâbî “adl” (adalet) kelimesiyle ifade etmişti. Her iki düşünüre göre bu anlamdaki istikamet yahut adalet, evreni kapsayan genel ilâhî hikmet ve düzeni ifade eder. Dolayısıyla insanın istikamet ve adaletten sapması, evrendeki bu genel düzeni bozan büyük bir kötülüktür.

Velhasıl, İslam toplumlarının geçmişte ulaştıkları aydınlanmanın ve kurdukları parlak medeniyetin temelinde böylesine yüksek bir varlık ve ahlâk felsefesi vardı. Bugün yaşadıkları sorunlardan kurtulmaları da ancak bu dinî-felsefî ruhu ve ahlâkî istikameti yeniden keşfedip, içinde yaşadıkları çağın sunduğu imkânlarla buluşturmalarına bağlıdır.

 

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
Muhtefi. . 26 Ağustos 2019 23:59
Aynen öyledir. AHLAK olmadan 1 milim gidilemez ne Manevi ne de Maddi. Bu kadar basit. Lafla değil PRATİKTE. Fark edilecek. İlk önce ÇOBANLAR yapacak. .Sevgı,Hoşgörü,Fedekarlik ile Bedel ödenecek Nefsinden. Atıp, tutarak olmuyor, olmadı, olmayacak. !..ama sadece kolayina kaçıyoruz. NAMAZ ORUÇ, HAC ,KURBAN...eeee şahane daha ne olsun. Bi de Sakal, Sarık ,Şalvar, Cubbe değme adama Çarpılırsın. !...:))))
Hasan 23 Ağustos 2019 03:06
İstikamet arapça sözlükte, “yukarı kalkmak, ayağa kalkmak, dik durmak, düz olmak ya da düzelmek, doğru, yerinde, isabetli olmak” gibi manalara geliyor. Yine, “kıyamet” (yeniden diriliş), “makam” (mertebe), “ikamet” (diriltmek) ve “kaim” (sağlam, sabit) gibi önemli sözcükler de aynı kökten geliyorlar. Dikkatimi çeken ise, yolun yatay değil de, dikey ve statik değil de, dimamik karakterde olduğuna, sürekli bir makamdan başka bir makama doğru urûca/yükselişe delalet eden “dikeylik, kalkış, yükseliş, isabet, diriliş ve sebat/süreklilik” anlamlar zinciri oldu...
Mevlüt 21 Ağustos 2019 20:26
Hocam yukarıda bahsettiğiniz doğruluk, dürüstlük, adalet, itidal, sadakat” gibi konularda hangi ülkede daha iyi uygulanıyor diye 3 Müslüman prof. 150 üikeyi kapsayan bir araştırma yapmış, ilk üç sırayı y. Zelanda, Norveç, kanada almış. Türkiye 73.sırada.ilk 20 de Müslüman ülke yok. Siz daha neden bahsediyorsunuz.
İbrahim Erdoğan 21 Ağustos 2019 18:33
Değerli hocam, Sizin her yazınızı okumaya geçerken şunu hatırlıyorum: İstanbul müftüsü olduğunuz dönem, İng. Kraliçesine Sultan Ahmet Camii'nde rehberlik ediyorsunuz... Arapça Allah yazısına eş olarak cami duvarlarındaki halife isimlerini açıklarken; "bunlar da peygamberin arkadaşları" diyorsunz... Uygulamada camilerimize halife isimlerinin yazılması hangi dönemde başlamıştır?.. Bu bidat dine ne derece uyar? Kiliselerde de ikonalar var! Yani onlarda insan resimleri, bizde ise insan isimleri; arasında ne fark var? Allah'a ibadet amaçlı camilerde insan isimleri sizce caiz midir? Yazın l
KARAR OKURUMürsel 21 Ağustos 2019 18:25
Bize en evvel lazım olan nedir? -Elcevap; Doğruluk. Sonra; sıdk. Başka; Yalan söylememek. Maslahat için yalan söylenebilir mi? -Asla; zaman ve sayısız suiistimal o yolu kapatmıştır.Tam bir zaruret hali varsa başka.( b.said nursi).
KARAR OKURUNA SORUMDUR 21 Ağustos 2019 15:33
Ya Arkadaş Sosyolojik felsefi argüman öne koyarken İlla Dini literatür şart mı? Her negatif oluşumun çaresini Bir Arap ve teolojik referansa atfetmek şart mı?
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 15:20
Osmanlı kadı sicillerini incelerseniz ne seviyede medeni ve okur yazar olduğumuzu görürsünuz. Evet çok harikaydik. Zenginlik yıllarından kalanları yiyorduk. Son yüzyılda deniz bitti. Maddi mânevî. Ne bestekar kaldı ne pir nede rical. Miras yedilik böyle bir şey. Turiste hala yolların eserleri sunuluyor.
T. Çelik 21 Ağustos 2019 13:04
Ömer İbnü’l-Hattab Ra’dan, minber üzerinde hut­­be irad ederken şöyle dediği rivayet edilmektedir: “Bizim Rab­bimiz Allah’dır, deyip sonra dosdoğru olanlar…” Fussilet 30 ayeti hakkında şöyle dedi: -Allah’a yemin ederim, O’na itaat için dosdoğru yol üzerinde gidenler, sonra da tilkilerin sağa-sola kıvrılıp gittikleri gibi ka­çış­mayanlar demektir. Tilki yoldan gitmez burdan oraya ordan bu tarafa hızlıca tuzak kurmak için gidip gelir. Bilinki İstikamet üzere olmak en büyük keramettir
KARAR OKURUNA SORUMDUR 22 Ağustos 2019 11:39
1
Tanrı olmasa Karakter olmayacaktı galiba
musto 21 Ağustos 2019 12:29
Hocam yıllardır geçmişi incelerim aydınlatıcı bilge insan sayısı nerdeyse bir elin parmaklarından az onlarda ne çileler kaçmalar saklanmalar içinde ömürleri geçmiş gelin şu Şia ve Sünni kavgasını bitirelim denmiş kıyamet kopmuş.Bu günkü ileri demokrasimizin olmadığı dönem şair nef'iyi Şeyhul lislam kafirlikle itham etmiş Nef'i alta kalacak değilya.Müftü efendi bize kafir demiş/ Bende ona diyeyim müslüman/Lakin vardık huzuru mahşere/ İkimizde orada yalancı çıkarız.Onun için geçmişimizi methetmek dinimizi yok ettiler falan boş işler geçmişimizde pek parlak değil.
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 10:57
Ahlaksız dindar nasıl oluyor? İnsan ya ahlaksızdır, ya da dindardır.
KARAR 'da KARARLI ADAM 21 Ağustos 2019 14:12
0
Değerli KARAR OKUR'u;Mustafa Bey'in ne demek istediğini doğru anlamamışsınız. O,"ahlaksız dindarlığı" savunmuyor,öyle bir dindarlığı da kabul etmiyor.Günümüzde böyle bir yönelişin olduğunu söylüyor.Hocam'a %100 katılıyorum.Haz ve tutkularının esiri olan böyle bir dindarlık anlayışı var.Sekülerleşen bir sözüm ona,dindar!kitle var.Mustafa Bey,önemli bir yaraya parmak basmış.Teşekkürler hocam.Uyarmaya,uyandırmaya ve aydınlatmaya devam edin.Sağolun,var olun.
karar okuru 21 Ağustos 2019 10:50
Istikamet hacmi buyudugu halde agirligi degismeyen kara bir delige dogru. Girisi var, cikisi yok.
Kararli 21 Ağustos 2019 08:03
Bence Türkcede bir sorun var!! Insanlar yazilanlari ya anlamiyorlar ya da anlamamakta israr ediyorlar. Egitim sart Sayin Hocam. Bu ise Egitimden baslamaliki yazdiklariniz anlasilsin.
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 07:58
Ülkede hukuksuzluk, istikametsizlik diz boyunu aşmışken, suya sabuna dokunmak gibi bir ahlaki derdi olmayan, "insanlarla ilişkide barışı gözetmek" kuralını, emir zalim bile olsa sus, diye anlayan, sabık müftüden, çarşamba vaazı dinledik; dağılabiliriz.
KARAR 'da KARARLI ADAM 21 Ağustos 2019 14:15
0
Aşırı gitmişsin,haddini aşmışsın Sayın KARAR OKUR'u. İstikamet konusu önemli değil mi,her şey buna bağlı değil mi?Bu olmadığı için,zaten her şey rayından çıkmış.Istikameti tuttutursak,her şey yoluna girecek.Biz de ondan fersah fersah uzağız.Allah bizlere istikamet versin,istikametten ayırmasın.Amin.
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 14:45
0
14:15, istikamet herkese farklı farklı görevler, sorumluluklar yükler. Alimin istikameti, zalim sultana hakkı haykırmaktır. Mustafa Hoca'ya dilsiz şeytanlığı yakıştırmışsın. İyi etmemişsin.
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 07:27
Ah ah dagildik sözde ilahiyatçı hocalar ayetikerime ile alay ettiler kader yok dediler tarihseldir dediler hain işlere ımza atarak ehlisunnet çizginin dışına çıktılar seküler dindar ortusuz örtülü bayanlar türedi kafam gibi gavurun feminist anlayışını dayattilar ALLAH sonumuzu hayretsin değerli hocam
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 01:20
özgürlük medeniyetin ilk gerekliliğidir. istikamet özgürlük olmalıdır.
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 01:16
Unutmayın yorum yaptığınız Gazaliyle karşılaşma günü de gelecek .inşaallah deplasmanda olmazsınız.
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 01:14
Viyana ya dayanmaktaki amacı kavrayacak kapasite ne bende var ne sende. Yüzyılda türk milletinin beyni anlama dumuruna ugratildi. Okur yazarımız yok denecek kadar az çünkü. Dedemin mezar taşını 50.yaşımda okuyup çözebildim.diğer vatandaslarda farklı değil. Viyana yi anlamak için önce Saray bosna travnik medresesine ugramaniz gerekirki Sultan Fatih neler yapmış goresiniz.
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 05:35
3
İslam peygamberi hiç saldırı yapmadı, dini savunma yaparak yaydı. Endonezya'ya, Malezya'ya İslam'ı tüccarlar yaydı. Bosnalılar kılıçla değil, barışçı insanları tanıyınca müslüman oldu. Türkler kılıç zoruyla değil barış politikasıyla dine girdi. Kılıç zoruyla, fetihle müslüman yapılmış tek millet yok. Viyana'ya dayanmak medeniyet mi şimdi?
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 06:05
2
100 yil derken.onceden müthiş miydikte 100 yili baz aldiniz? Mesela 1700 ler cok mu iyiydik.super okuma mi yapiyoduk
KARAR OKURU 21 Ağustos 2019 00:46
İslam toplumlarının ulaştıkları aydınlanma ve kurdukları parlak medeniyet mi? Nerede bu medeniyet yahu? Kısa süreli bir aydınlanmayı yine Gazali gibi din adamlarının çabalarıyla söndürmüşüz. Geriye milim ilerlemeye bir enkaz kalmış. Ama Viyana'ya dayanmayı medeniyet sayıyorsan o ayrı. Fena aydınlanmışız o zaman. Az daha aydınlansaymışız tutuşup alev alırdık.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN