Bunu da gördük, mazot 100 lira ve burada durmayacak! Sanayiciler, çiftçiler ve nakliyeciler “bıçak kemiğe dayandı” diye feryat ederken, asgari ücret açlık sınırının altına düşmüşken, motorinin litresi 100’yı gördü.
Elbette İran savaşının etkisi var ama altı yıldır savaş halinde olan Rusya ve Ukrayna’da bile bizdeki enflasyon yok. Mısır’da, Suriye’de bile yok.
Kemal Derviş reformlarına dayanan Ocak 2002-Haziran2004 arasındaki iki buçuk senede enflasyon %73’ten %9’a inmişti. Ali Babacan da bu programı bozmamış, oluşan güven ortamında ülkeye yatırım akmaya başlamıştı.
Mehmet Şimşek’ in Haziran 2023 - Haziran 2026 arasındaki üç yılında ise enflasyon yüzde 38’den yüzde 32’ye indi!
Prof. Selva Demiralp, bu durumu tahlil eden makalesinde, Kemal Derviş’in programında gerçekleştirilen yapısal reformları ve bunun sağladığı yüksek kredibiliteyi anlatır. Şimşek döneminde, yapısal reformlar da o düzeyde kredibilite de gerçekleşmedi, sonuç ortada.
Daha da vahimi, Türkiye’den sermaye çıkışlarıdır.
AYNI PARTİ…
Sorunu merhum Derviş iyi idi, Şimşek kötü diye anlamak kesinlikle yanlıştır. Maalesef analitik düşünmenin gelişmediği toplumlarda, sorunları ya da başarıları şahıslara indirgemek gibi yaygın bir zihniyet zaafı vardır.
Yandaş veya karşıt saplantısıyla değil, “doğru nedir?” diye tahlil ederek düşünmek lazım.
İşte Ak Parti’nin ilk on yılıyla, sonraki dönemleri ak-kara gibi farklıdır. Özellikle CB sistemi döneminde hukuka güven düştü, makro dengeler bozuldu, kişi başı gelir artışı yavaşladı, enflasyon patladı, kurumlar aşındı ve “kredibilite” büyük hasar aldı. Bunların hepsi uluslararası kurumların raporlarında rakamlarla gösterilmektedir.
Ülkeyi yöneten şahıs ve parti aynıdır: Başbakan ve Cumhurbaşkanı Erdoğan, partisi Ak Parti… Fakat politikaları ayrı partilermiş gibi farklıdır. İlk dönemde “faiz hayatın gerçeğidir” diyordu, Merkez Bankası bağımsızlığını savunuyordu… Sonra, “faiz sebeptir” politikasına geçti, CB sisteminde Merkez Bankası bağımsızlığı kaldırıldı…
Her iki politikanın da sonuçları ortada.
EN BÜYÜK ALARM
İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, defalarca “enflasyonla mücadele uğruna Türkiye sanayisi feda edilmektedir” diyerek feryad etti, uyardı.
Tarımda girdi fiyatları son 1 yılda yüzde 32 artarken, üreticinin ürün fiyatları
yüzde 9.55 arttı. Türkiye tarım-gıda ithalatçısı bir ülke olmaya doğru gidiyor.
Kayseri’de 73 yıllık sanayi devi Orta Anadolu Ticaret ve Sanayi İşletmesi, faaliyetlerini durdurma kararı aldı, sebep girdi maliyetlerinin yüksekliği…
Türk tekstil fabrikaları Mısır’a giderken, Türkiye Mısır’dan tekstil ithalatına başladı.
Ekonomim’deki yazısında iktisatçı İsmet Özkul, rakamlar verdi:
“Temmuz 2026 itibarıyla son 12 ayda doğrudan yatırım ve sıcak para olarak yabancı sermaye girişi 38.09 milyar dolar olurken, yerleşiklerin aynı yollarla dışarı çıkardıkları kaynak miktarı 60 milyar doları buldu. Yerleşiklerin sermaye hareketleriyle çıkardığı miktar, yabancıların getirdiğinden 21.91 milyar dolar ve yüzde 57.51 daha fazla!” (15 Eylül)
Yatırım gelsin derken eldekini kaçırıyoruz!
REFORM NE DEMEK?
Ne yapmak gerektiği belli: 24 Ocak 1980’de merhum Özal’ın, 14 Nisan 2001’de merhum Derviş’in yaptığı gibi yapısal bir reform programı…
Ne demek bu? En basitinden, “hukuk güvenliği” demek, Merkez Bankası’nın bağımsızlığı demek, evrensel standartlarda kamu ihale kanunu demek, HSK’dan siyasetin elini çekmesi demek…
Şu garabete bakın ki, yatırımcı için “hukuk güvenliği” oluşturmak gerektiğini söyleyen Adalet Bakanı, tavukçulardan sonra kabzımalları soruşturuyor. Bu ülkede Ticaret Bakanlığı yok mu, Fiyat İstikrar Komitesi yok mu? Bu işe Mehmet Şimşek ne diyor?
Yetki kargaşası görüntüsü, yatırımcıyı büsbütün kaçırır.
Reformlar, iktidarın elindeki yetkilerden önemli bir kısmını bağımsız, partisiz kurumlara devretmesi demektir. Bu iktidar bunu yapmaz.
Muhalefet yapar mı? Yapmalı, programını ortaya koymalı.
Yoksa… İki yüz yıl önce, yüzyıl önce, elli yıl önce, yirmi beş yıl önce gelişmiş ülkelerin nasıl gerisindeysek, daha uzun yıllar “orta gelir tuzağı”nda böyle devam ederiz!
Mazotun 100 lira olduğu günleri bile hasretle hatırlarız.
