Dünyanın en prestijli dil platformlarından Babbel, 75 farklı dilden tam 223 sözcüğü kapsayan geniş çaplı uluslararası araştırmasının sonuçlarını açıkladı. Yalnızca kelimelerin kulağa hoş gelen fonetik yapısını değil; taşıdıkları kültürel derinliği, felsefi katmanları ve duygu dünyasını da mercek altına alan çalışmanın galibi Yeni Zelanda’nın yerli halkı Mori diline ait ‘kaitiakitanga’ sözcüğü oldu. İnsanın doğanın sahibi değil, onu gelecek nesillere aktarmakla görevli bir ‘yeryüzü muhafızı’ olduğu anlamını taşıyan sözcük, gezegenle kurulan kutsal bağı simgeliyor.
Araştırmanın en gurur verici sürprizi ise Türkçeden geldi. Denizdeki biyolüminesans canlıların yarattığı ışıltıyı ve ay ışığının suyla dansını tek bir sözcükte buluşturan ‘yakamoz’, listenin ilk 15 sırasına adını yazdırdı. Çoğunlukla sadece estetik bir doğa olayı sanılan ancak dilimizin betimleme gücünü en üst düzeyde sergileyen yakamoz, uluslararası dilbilimciler tarafından ‘şiirsel görselliğin en somut ifadesi’ olarak nitelendirildi. Araştırma, kelimelerin yalnızca birer iletişim aracı değil, aynı zamanda toplumların dünyayı algılama ve hissetme biçimlerinin birer aynası olduğunu bir kez daha kanıtladı.
DÜNYANIN EN BÜYÜLEYİCİ DİĞER KELİMELERİ VE ANLAMLARI
Babbel’in araştırmasında ‘kaitiakitanga’ ve ‘yakamoz’ dışında öne çıkan ve farklı kültürlerin duygu dünyasını yansıtan diğer estetik sözcükler şunlar oldu:
Komorebi (Japonca): Ağaç yapraklarının arasından süzülerek yere düşen güneş ışığı.
Meraki (Yunanca): Bir işi ruhunu, sevgini, tutkunu ve yaratıcılığını katarak yapma hali.
Ghibli (İtalyanca/Arapça): Çöl üzerinden esen, insanı ferahlatan sıcak rüzgâr.
Saudade (Portekizce): Bir daha asla geri gelmeyecek olan birine ya da bir yere duyulan derin, özlem dolu hüzün.
Fernweh (Almanca): Hiç gidilmemiş, bilinmeyen uzak diyarlara karşı duyulan güçlü ev özlemi benzeri çekim.
DENİZLERDEN DİLİMİZE SÜZÜLEN IŞIK
Kökeni Ege ve İstanbul’un kadim denizcilik kültürüne dayanan yakamoz, yüzyıllardır Türkçenin ses mimarisinde ve edebiyatında yaşayan en zarif sözcüklerden biri olarak öne çıkıyor. Ege denizcilerinin ‘diakamos’ nitelemesinden Türkçenin bükümüne ve fonetiğine muazzam bir zarafetle kazandırılan kelime; halk arasında sanılanın aksine ay ışığı değil, denizdeki canlıların karanlıkta saçtığı o büyüleyici biyolojik ışıltıyı ifade ediyor. İstanbul Boğazı’ndan süzülen bu eşsiz kavram, Türk edebiyatında da derin izler bıraktı. Selahattin Enis 1924’te aynı adlı romanıyla Mütareke İstanbul’unun bohem hayatını anlatırken, Mehmet Rauf 1926’da deniz ve insan psikolojisini buluşturduğu hikâyelerine ‘Yakamoz’ adı verdi. Sabahattin Ali öykülerinde deniz atmosferini ve hüzünlü geceleri kurgularken yakamoz imgesinden sıkça faydalandı. Şiirimizde ise Yahya Kemal Beyatlı denizleşen gecelerin hatıralarını tutuşturan bir ışık olarak, Orhan Veli Marmara rüzgârının karanlığa saçtığı bir süs olarak, Attilâ İlhan ise gece limandan kalkan gemilerin arkasında çakan romantik bir imge olarak yakamozu sıklıkla dizelerine taşıdı.
