ABD’den Türkiye’ye iadesi sağlanan Çingene Kızı Mozaiği’nin 13. paneli, Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’nde düzenlenen törenle teslim alındı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, panelin bilimsel açıdan önemli bir eksikliği tamamladığını belirterek, “Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkan sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır.” dedi.
Teslim töreninde konuşan Ersoy, Zeugma Antik Kenti’nin Doğu ile Batı’nın kesiştiği, ticaret ve kültürün buluştuğu önemli bir Roma yerleşimi olduğunu söyledi. Kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak bilinen mozaiğin yalnızca Gaziantep’in değil, Türkiye’nin de en önemli kültürel simgelerinden biri olduğunu belirten Ersoy, mozaiğe ait çok sayıda panelin 1960’lı yıllardaki kaçak kazılar sırasında yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığını hatırlattı.
Daha önce aynı taban mozaiğine ait 12 panelin iadesinin sağlandığını ve 2018 yılında Zeugma Mozaik Müzesi’nde sergilenmeye başlandığını anımsatan Ersoy, şimdi ise kompozisyonun 13. panelinin yeniden Türkiye’ye kazandırıldığını ifade etti.
BİLİMSEL ÇALIŞMA İADE SÜRECİNİ BAŞLATTI
Bakan Ersoy, panelin aynı kompozisyona ait olduğunun Grenoble Alpes Üniversitesinden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ile Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bilimsel değerlendirmeleri sayesinde ortaya konulduğunu belirtti.
Bu tespitlerin ardından panelin satışa çıkarıldığının belirlendiğini anlatan Ersoy, ABD makamlarıyla temasa geçildiğini ancak ilk aşamada eserin yeni sahibine ulaşılamadığını söyledi. Daha sonra uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yeniden satışa sunulduğunun tespit edildiğini aktaran Ersoy, iade girişimlerinin yenilendiğini kaydetti.
Sürecin ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda başarıyla tamamlandığını belirten Ersoy, şöyle konuştu:
“Bugün aynı kompozisyona ait, milattan sonra 2. ve 3. yüzyıllara tarihli 13. paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz… Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen sürecin başarıyla tamamlanmasıyla da eserin ülkemize iadesini sağladık. Bu süreç, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin, bilimsel araştırmalar, hukuki mekanizmalar ve uluslararası işbirliğiyle eş güdüm içinde yürütülmesi gerektiğini bir kez daha göstermiştir.”
“ZEDELENEN BİR HAFIZAYI ONARIYORUZ”
Kültür varlıklarının yalnızca eser olmadığını, ait oldukları tarihsel bütünün bir parçasını oluşturduğunu vurgulayan Ersoy, şunları söyledi:
“Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkan sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır. Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor, zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve bir kültürel değeri ait olduğu değerler bütünüyle bir araya getiriyoruz.”
“24 YILDA 13 BİN 454 ESER İADE EDİLDİ”
Ersoy, Türkiye ile ABD arasında kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele kapsamında 2021 yılında imzalanan mutabakat zaptının bu yıl yeni bir beş yıllık dönem için uzatıldığını açıkladı. Bu iş birliğinin yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan eserlerin geri getirilmesinde önemli rol oynadığını belirten Ersoy, şu bilgileri paylaştı:
“Masada ve sahada ortaya konulan bu işbirliği ve irade sayesindedir ki 2002 yılından bu yana 13 bin 454 kültür varlığımızın ülkemize iadesini sağladık. Bu iadelerin 9 bin 139’unu son 8 yılda gerçekleştirmiş bulunuyoruz.”
Kaçak kazılar ve kültür varlığı kaçakçılığına karşı çalışmaların sürdüğünü belirten Ersoy, eğitim, farkındalık ve denetim faaliyetlerinin de güçlendirildiğini ifade ederek, Türkiye’ye ait tüm kültür varlıkları ait oldukları topraklara dönene kadar çalışmaların kararlılıkla devam edeceğini söyledi.
Törende konuşan Gaziantep Valisi Kemal Çeber, tarihi eserlerin yeniden Türkiye’ye kazandırılmasında Gaziantep’in önemli kazanımlar elde ettiğini ifade ederken, Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin ise 60 yıllık hasretin sona ermesinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
Törenin ardından protokol üyeleri Zeugma Mozaik Müzesi’ni ziyaret ederek iadesi sağlanan 13. paneli inceledi.
