Dünyada Maunjaro, Wegovy ve Ozempic gibi ilaçlarla tanınan GLP-1 sınıfının etkilerine ilişkin araştırmalara yenisi eklendi. California Üniversitesi Berkeley öncülüğündeki araştırmacılar, semaglutidin yalnızca iştah ve metabolizma üzerinde değil, yaşlanmanın temel biyolojik süreçleri üzerinde de etkili olup olmadığını araştırdı.
2 Eylül'de bilim dergisi Nature'da yayımlanan araştırmada, 20 aylık yaşlı dişi C57BL/6 fareleri semaglutidle tedavi edildi. Tedavinin devam ettirildiği gruptaki farelerin yaşam süresi kontrol grubuna göre anlamlı biçimde uzadı.
MEDYAN YAŞAM SÜRESİ 742 GÜNDEN 834 GÜNE ÇIKTI
Araştırmanın en dikkat çekici sonucu yaşam süresinde ortaya çıktı. Semaglutid almayan kontrol grubundaki farelerin medyan yaşam süresi 742 gün olurken, semaglutid verilen farelerde bu süre 834 güne yükseldi.
Bu, medyan yaşam süresinde yaklaşık 92 gün ya da yüzde 12'lik bir artışa karşılık geliyor. Nature'ın araştırmaya ilişkin haberinde çalışmanın, GLP-1 ilaçlarının yaşlanmayı yavaşlatabileceğine yönelik şimdiye kadarki en dikkat çekici hayvan deneylerinden biri olduğu belirtildi.
Çalışmanın yaşam süresi bölümünde 39 kontrol faresine ve 40 semaglutid verilen fareye yaşamları boyunca günlük tedavi uygulandı.
SADECE DAHA AZ YEMELERİYLE AÇIKLANAMIYOR
Semaglutid verilen fareler, kontrol grubuna kıyasla yaklaşık yüzde 24 daha az gıda tüketti. Bu nedenle araştırmacılar başlangıçta yaşam süresindeki olumlu etkinin yalnızca kalori kısıtlamasından kaynaklanabileceğini düşündü.
Bunu sınamak için ayrı bir fare grubunun aldığı kalori miktarı, semaglutid kullanan farelerin tükettiği miktarla eşitlendi.
Semaglutid ve kalori kısıtlaması her iki grupta da benzer kilo ve yağ kaybı sağladı. Ancak semaglutid verilen fareler bazı alanlarda yalnızca diyet uygulanan farelerden daha iyi sonuç verdi.
Araştırmacılar özellikle mekânsal hafıza, keşif davranışı ve glikoz kontrolünde semaglutid grubunun kalori kısıtlaması grubundan daha olumlu bir seyir gösterdiğini belirledi. Bulgular, ilacın etkilerinin yalnızca daha az yemek yemekten kaynaklanmadığı ihtimalini güçlendirdi.
YAŞLANMANIN BİYOLOJİK İZLERİNİ DE AZALTTI
Araştırmacılar daha sonra yaşlanmayla bağlantılı hücresel ve moleküler değişiklikleri inceledi.
Semaglutid verilen yaşlı farelerde; yaşa bağlı kronik iltihaplanmanın azaldığı, hücresel yaşlanma belirtilerinin gerilediği, genomik kararlılığın iyileştiği, mitokondri işlevlerinin güçlendiği, oksidatif stresin azaldığı, proteinlerin hücre içinde sağlıklı şekilde korunmasını sağlayan mekanizmaların iyileştiği tespit edildi.
Araştırma ayrıca yaşlanmayla bağlantılı kök hücre fonksiyonlarında olumlu değişiklikler ortaya koydu.
BEYİNDE DE DİKKAT ÇEKEN SONUÇ
Semaglutidin etkilerinin yalnızca metabolizmayla sınırlı olmadığı görüldü. Tedavi edilen farelerde beynin öğrenme ve hafızayla ilişkili hipokampus bölgesinde yeni sinir hücrelerinin oluşumuyla bağlantılı göstergelerde artış saptandı.
Davranış testlerinde de semaglutid verilen farelerin mekânsal hafıza, motor koordinasyon, kas fonksiyonu ve dayanıklılık testlerinde kontrol grubundan daha iyi performans gösterdiği bildirildi.
Nature Briefing de araştırmayı özetlerken, semaglutid verilen yaşlı farelerin yalnızca daha uzun yaşamadığını, bazı bilişsel testlerde kalori kısıtlaması uygulanan farelerden bile daha iyi performans gösterdiğini vurguladı.
'KALORİ KISITLAMASINI TAKLİT EDİYOR OLABİLİR'
Uzun yıllardır yapılan deneysel araştırmalar, yetersiz beslenmeye yol açmadan kalori alımının azaltılmasının birçok canlı türünde yaşlanmayı yavaşlatabildiğini ve yaşam süresini uzatabildiğini gösteriyor.
Yeni çalışmaya göre semaglutid, bu etkinin bazı moleküler mekanizmalarını taklit ediyor olabilir.
Araştırmacılar ilacın NAD+ düzeyleri, sirtuin proteinleri ve insulin-IGF1 sinyal sistemi gibi yaşlanmayla ilişkilendirilen biyolojik yollar üzerinde de değişiklik yarattığını belirledi.
Araştırmanın yazarları bu nedenle GLP-1 reseptör aktivasyonunu potansiyel bir “kalori kısıtlaması taklitçisi” olarak değerlendiriyor.
AMA KRİTİK UYARI: ARAŞTIRMA İNSANLARDA YAPILMADI
Sonuçlar dikkat çekici olsa da araştırmanın en önemli sınırlaması çalışmanın yalnızca yaşlı dişi ve tek bir genetik soydan gelen laboratuvar farelerinde yapılmış olması.
Araştırmacılar da makalelerinde, GLP-1 ilaçlarının insanların yaşlanma hızını veya yaşam süresini değiştirip değiştirmediğinin ancak yaşlı insanlarda gerçekleştirilecek uzun süreli klinik çalışmalarla anlaşılabileceğini özellikle vurguladı.
Nature'a konuşan California Üniversitesi San Diego'dan yaşlanma araştırmacısı Michael Corley de çalışmayı güçlü bir hayvan deneyi olarak nitelendirirken, bulguların henüz başlangıç aşamasında olduğunu ve GLP-1 ilaçlarının uzun yaşam amacıyla kullanılabileceğinin kanıtlanmasının yıllar sürebileceğini belirtti.
Dolayısıyla çalışma, “semaglutid insan ömrünü yüzde 12 uzatıyor” anlamına gelmiyor. Şimdilik gösterilen şey, ileri yaşta başlanan semaglutid tedavisinin belirli dişi farelerde yaşlanmanın birçok biyolojik ve işlevsel göstergesini yavaşlatması ve yaşam süresini uzatması.
Araştırmacılara göre bundan sonraki temel soru, farelerde gözlenen bu etkinin insanlarda da ortaya çıkıp çıkmayacağı.
