Cumhurbaşkanı Erdoğan “Türkiye – Pakistan – Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke savunma anlaşması herhangi bir ülkeye karşı değil” dediğinde dün Karar bunu “Anlaşma İran’a karşı değil” şeklinde manşetine taşıdı.
Oysa Erdoğan’ın sözlerinde İran yoktu.
Acaba Erdoğan bu ifadeyle İran ile birlikte İsrail’i de kastetmiş olamaz mıydı? Yani “Anlaşma İran’a karşı da yapılmadı, İsrail’e karşı da.” Cumhurbaşkanı sözü nesnesiz bırakarak her iki şekilde anlaşılmasını da istemiş olamaz mıydı?
Bölgede sıcak iki alan İran ve İsrail. İsrail Amerika ile birlikte İran’a saldırdı, yani işin saldırganlık boyutunda İsrail var. Ayrıca Türkiye hem Cumhurbaşkanı’nın hem Dışişleri Bakanı’nın ifadelerinde “saldırganlığı ve genişleme politikası” yönüyle İsrail’e tepki gösteriyor.
Ayrıca Gazze’de işlenen insanlık suçu da İsrail dosyasında yer alıyor.
Bu yönüyle üç “İslâm ülkesi”nin üstelik Mekke’de imzaladıkları bir “Savunma ittifakı”nın İsrail’e de karşı olma ihtimali akla ilk gelendir.
Ama öyle bir ittifak içinde Suud’lar yer alır mı, sorusu da hemen arkasından gelir. Türkiye de, İsrail’e yönelik bütün çıkışlarına rağmen, ABD – Trump hassasiyeti ile böyle bir anlaşmanın içine girer mi, sorusu da anlamlıdır.
Peki Mekke Anlaşması’nın İran’a karşı olma ihtimaline ne denir?
İran sıcak savaşın içinde. ABD ve İsrail, İran topraklarına, okul gibi sivil alanlar dahil, Ayetullah Hameney dahil 100’e yakın üst düzey görevlinin katledildiği saldırılar düzenledi. İran da mukabil olarak İsrail topraklarını vurdu.
İran bunun yanında bölgede ABD ile birlikte hareket eden, ABD üslerine sahip ülkelere karşı stratejik saldırılar düzenledi. Bunlar arasında Suudi Arabistan da var. Ayrıca Suud’la İran, Yemen’de de vekalet savaşında karşı karşıyalar.
Bu sebeple, Suud’un yer aldığı bir anlaşmanın “İran’a karşı” olma ihtimali akla gelecektir.
Türkiye, İran savaşında Trump’ın ifade ettiği doğru ise “Savaşa girme” denilen ve o sebeple girmeyen bir ülke. Acaba Trump’ın o talebi “Türkiye’nin İran lehinde tavır alabileceği” ihtimaline binaen midir? Belki. Ama Türkiye’nin, geçmişte nükleer müzakerelerde olduğuna benzer şekilde en azından bu defa İran lehine devreye girmesi beklenemezdi.
Pakistan, İran savaşında arabulucu idi. Onun da bu niteliği ile “İran’a karşı” diye okunacak bir ittifakta yer alması mümkün olmazdı.
Ama “İttifak”ın tam da bu gelişmelerin yaşandığı ortamda gerçekleşmesi, bu okumayı kaçınılmaz kıldı.
Kaldı ki, ittifakın hemen öncesinde Ankara’da NATO 3.0 diye nitelenen bir NATO zirvesi gerçekleşmişti.
NATO zirvesinden “Rusya tehdidi” çıkmıştı ama, Varşova Paktı (Kızıl tehlike)’nın dağılmasından sonra gerçekleşen NATO 2.0’dan beri NATO misyonunun, Ortadoğu’da enerji yollarını risk altına aldığı gerekçesine dayanan “Yeşil Tehlike”ye karşı pozisyon almak olduğu biliniyor.
NATO 3.0 zirvesi tam da Ortadoğu’nun kalbinde savaş yaşanırken gerçekleşti. Savaşta bir taraf ABD – İsrail ittifakı. Diğer tarafta, bir İslâm ülkesi olarak İran var.
Bir yaklaşım, İran’ın İslâm dünyasından soyutlanması – izole edilmesi yönünde. İran da kimi davranışlarıyla bu yaklaşımı besliyor.
Ancak, İran da İslâm İş birliği Teşkilâtı üyesi, halkı Müslüman bir ülke ve ABD – İsrail İttifakı, neresinden bakılırsa bakılsın bir İslâm ülkesini çökertme savaşı veriyor.
ABD – İsrail ittifakı, özellikle ABD’nin, bu dönemde Trump’ın kurgularıyla kimi İslâm ülkelerini tarafsız kalmaya, kimilerini de İran’a karşı kullanmaya yöneldi.
Savaş, NATO Zirvesi ile eş zamanla yürüdü.
“Bizim İttifak” da, NATO Zirvesi’nin peşinden geldi. İttifak anlaşmasının öne çıkan maddesi “Üyelerden herhangi birisine yönelik saldırının müştereken karşılanması” şeklinde.
Sorulan soru şu: İran ile Suudi Arabistan arasında karşılıklı saldırı olursa Türkiye ne yapacak?
“Caydırıcılık” deniyor anlaşmanın misyonu için. Mümkün, muhtemel, ama savaşlar kimi zaman caydırıcılık falan dinlemiyor, işte ABD – İsrail birlikteliğine karşı İran’ın direnişi…
İslâm ülkeleri arasındaki bu tür birlikteliklerin içinin boş kaldığı değerlendirmeleri her zaman olmuştur. “İslâm İşbirliği Teşkilâtı Gazze için ne işe yaradı?” soruları hep sorulmuştur.
Güney Afrika’nın öncülük ettiği Uluslararası Ceza Mahkemesi yargılamalarının ve Sumud Filosu gibi insani uluslararası eylemlerin İslâm dünyasındaki tepkilerden daha etkili olduğu düşüncesi, İslâm dünyasında bile karşılık bulmuştur.
Biliniyor ki, ABD’nin – Trump’ın Şarm el Şeyh buluşmasından bu yana Ortadoğu’yu dizayn operasyonu sürüyor. Tom Barrack’ın “genel vali” rolünde temaslar kurduğu biliniyor. İran savaşı böyle bir odak niteliği taşıyor.
Trump’la ilişkilerin, Türkiye’nin pozisyonlarını paralel nitelikte yorumlara götürdüğü de bir gerçeklik.
Şöyle bir soru geliyor:
-Yürümekte olan ve yer yer Türk devletlerini de kapsamaya başlayan Abraham Anlaşmaları bir yanda ve Mekke Anlaşması bir yanda. Bunlar birbirine karşı yapılanmalar mı birbirine zemin hazırlayan yapılanmalar mı?
Sanırım hem Cumhurbaşkanı Erdoğan hem Dışişleri Bakanı Fidan daha pek çok soruya cevap verme ihtiyacı duyacaklar.
