Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 111. maddesinde asgari işçilik araştırma işleminin bina inşaatının bittiği tarihten sonra yapılacağı açıklanmıştır. Ayrıca yine aynı maddede, inşaatın el değiştirmesi ve zorunlu hâllerde yahut kapanma, terk veya tasfiye olmadığı hâlde en az iki yıl süre ile sigortalı çalıştırılmayan inşaatlarda da bu araştırmanın yapılacağı belirtilmiştir.
İnşaatın bir kısmının tamamlandığı gerekçesiyle “kısmi ilişkisizlik” talep eden işverenler yönünden Yönetmelikte asgari işçilik araştırması yapılacağına dair herhangi bir düzenleme bulunmamasına rağmen talep eden ve inşaatın bitirildiği kısmını kanıtlayan işverenlere kısmi ilişiksizlik belgesi verilmektedir. Halbuki 16/5/2026 tarihinde yayımlanan Yönetmelik değişikliğinde “kısmi ilişiksizlik” belgesi talep edilen işverenler yönünden bir cümlelik ilave bir düzenlemeyle, uygulamanın yasal zemine oturtulması mümkündü, ama olmadı.
Asgari işçilik araştırma işleminde özel nitelikteki inşaatlarının maliyetinin hesaplanması sırasında, 16/5/2026 öncesinde inşaatın bitirildiği yıldan bir önceki yıla ait birim maliyet bedeli esas alınmakta iken, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde yapılan değişiklik ile 16/5/2026 tarihinden itibaren inşaatın başladığı yıl ile bitirildiği yıldan önceki yıllar arasındaki maliyet bedellerinin aritmetik ortalamasının esas alınması yöntemine geçilmiştir.
Yönetmelikte yapılan bu değişiklikler sonrasında kısmi ilişiksizlik belgesi talep eden işverenler yönünden de 2026/16 sayılı Genelge ile değişikliğe gidilmiştir.
Genelde uyanık müteahhitlerce asgari işçilik maliyetlerini azaltmak ve fark işçilikten kaynaklanan prim borçlarıyla karşılaşmamak maksadıyla yapılan bu talepler, bitirilen kısmın kanıtlanması kaydıyla (yapı denetim tutanağı ile kolayca kanıtlanması mümkün) SGK tarafından kabul edilmektedir.
Yönetmelik değişikliği öncesinde inşaatın tamamlanan bölümü için kısmi ilişkisizlik belgesi verildikten sonra, kalan kısım için ilişkisizlik belgesi talep edildiğinde, sonradan ilişiksizlik belgesi talep edilen kısmın işe başlama tarihi olarak, inşaata ilk defa başlanılan tarih esas alınmakta idi. Ayrıca ilk kısım için “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla bildirilmiş olan işçilikler, ikinci kısım için yapılan asgari işçilik araştırma işleminde “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına da dahil edilmekte idi.
2026/16 sayılı Genelgede ilk defa 16/5/2026 ve sonrasında kısmi ilişkisizlik belgesi verilen inşaatlarda, kalan kısım için sonradan ilişiksizlik belgesi talep edildiğinde,
• İkinci kısmın başlama tarihi olarak ilk kısmın bitirildiği tarihten sonraki ilk defa sigortalı bildirimi yapılan tarihin kabul edileceği,
• İlk kısmın başlayıp bittiği tarihler arasındaki “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarının, “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla olması halinde, fazladan bildirilen işçiliklerin ikinci kısım için yapılacak araştırma işlemi sırasında “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına dahil edilmeyeceği açıklanmıştır.
İlk defa 16/5/2026 tarihinden önce kısmi ilişiksizlik belgesi alan işverenlere geldiğimizde, inşaatın kalan kısmını 16/5/2026 tarihinden sonra bitirmeleri halinde, ilk kısmın bitirildiği tarihten sonraki ilk defa sigortalı bildirimi yapılan tarihin ikinci kısmın başlama tarihi olarak kabul edileceği, ayrıca ilk kısım için yapılan hesaplamada “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla olan işçiliklerin ikinci kısım için yapılacak araştırma işleminde “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına dahil edileceği açıklanmıştır.
Ne var ki ikinci kısmi ilişiksizlik belgesi için yapılacak araştırma işleminde işe başlama tarihi olarak bir önceki kısmın bitirildiği tarihi izleyen gün kabul ediliyorsa, ki öyle, ilk kısım için fazladan bildirilmiş olan (ikinci kısmi ilişiksizliğe konu olan bölümün inşasına başlanılan tarihten önce bildirilmiş olan) işçiliklerin hesaplamaya dahil edilmesi nedeniyle, bu uygulamanın, Yönetmeliğin 112/1. fıkrasında yer alan “İşin başlangıç tarihinden önce ve bitim tarihinden sonra Kuruma bildirilmiş olan sigorta primine esas kazanç tutarları ile gün sayıları araştırma işleminde dikkate alınmaz. “hükmüne aykırılık teşkil ettiği ayan beyan ortadadır.
Bu nitelikteki işverenler yönünden ikinci kısmın başlama tarihi, fazla işçiliğin bildirildiği süre kadar geri götürülmüş olsa idi hiç değilse uygulama, Yönetmeliğe uygun hale getirilmiş olurdu. Veya başka bir yöntem de bulunabilirdi elbet, ama maalesef bulunmamış.
2026/16 sayılı Genelgede, kısmi ilişiksizlik belgesi talep eden işverenlerce fark işçilikten kaynaklanan prim borcunun bir ay içinde ödenmemesi halinde araştırma işleminin iptal edileceği açıklanmış.
Ancak, fark işçilikten kaynaklanan prim borçlarıyla ilgili olarak;
• 5510 sayılı Kanunun 85. maddesinde “Tebliğ edilen prim ve gecikme cezası ve gecikme zammının ödendiği veya ödeneceğinin işveren tarafından yazılı olarak taahhüt edilmesi halinde borç kesinleşir.”
• Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 112. maddesinde ise “İşverence borcun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi, taahhütname verilmesi veya itirazda bulunulmaması halinde borç kesinleşir ve işlemler sonuçlandırılır.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
Haliyle yönetmelikle getirilen düzenleme kanuna; genelge ile getirilen düzenleme ise hem kanuna hem de yönetmeliğe aykırı ne yazık ki.
Hadi bunu da geçtik, kısmi ilişkisizlik talep eden işverenlerce bir ay içinde fark işçilik borcu ödenmediği takdirde asgari işçilik araştırma işlemi iptal edilecek ise ruhsat vermeye yetkili kurumlarca inşaatın tamamlanma seviyesinin bildirilemediği durumlarda inşaatın tamamlanma seviyesi ve tamamlanma tarihinin tespiti amacıyla zaten devasa bir iş yükü altında olan sosyal güvenlik denetmenlerini boş yere meşgul etmiş olmayacak mıyız?
