Bir el çok sıkı çalışıyor.

Bu el öyle dış güçler vs. değil. Bu el içimizde ve tüm kurumlarda. Sanırsınız ki piyasalar daha da karışsın, şirketler daha da ucuzlasın diye deli gibi çalışılıyor. Krizin derinleşmesi galiba onların işine geliyor.

Bu el nasıl bir el ise muhalefetle de zerre alakası yok. Sadece ucuz ama sudan ucuz hisseleri bekliyormuş gibi bir el…

El işte!

***

Şimdi size iki veri açıklayacağım: BIST 100 Endeksi, fon lağımı patlamadan önce 14.400 seviyelerindeydi. Şimdilerde ise 10.700’lerde seyrediyor. Endeksin eski seviyeye yükselmesi için kabaca yüzde 34 artış gerekiyor.

Borsanın ikinci büyük göstergesi olarak baktığım ana endeks BIST-BANA ise 60 bin seviyelerinden 21.500’lere geriledi. Kaybın telafisi için yüzde 170 yükseliş gerekiyor.

Size bunu daha farklı izah edeyim: BIST 100 Endeksi 14.400’den 10.700 seviyesine düştü ya… İşte aynı oranı uygularsak XBANA Endeksi 14.400’den 5.200’e düştü demektir.

Veya bir başka açıdan yaklaşalım: XBANA Endeksi şu anda Aralık 2023 seviyesine gelmiş durumda. İşte o tarihte BIST 100 Endeksi 7.200 seviyelerinden işlem görüyordu.

Aslında en doğru veriyi burası gösteriyor. Eğer borsamızda AK Parti öncesi şirketler olmasaydı borsa endeksimiz 7 binli seviyelere çoktan düşmüş olacaktı.

İyi ama hesap burada bitmiyor.

Aralık 2023’te dolar 29,5 liraydı ve şimdi 1 dolar 49,80 lira ediyor. Bu ne anlama geliyor, izah edeyim: Aralık 2023’te 7.200 endeks 245 dolar etmektedir. Şimdi ise aynı endeksin dolar karşılığı 145’in altına tekabül ediyor.

Türkiye için en büyük kriz aralığı, borsa endeksinde 125-175 dolar aralığıdır. Mesela 2008-09 küresel krizde borsanın can çekiştiği seviye dolar bazında tam bu aralıktı. Ekim 2008-Nisan 2009 aylarında tam bu aralıkta 6 ay boğuştuk ve sonrasında toparlayabildik.

Kısaca şöyle noktalayalım: Borsa endeksimiz, eğer eski büyük hisseler olmasaydı şu anda küresel kriz seviyelerinde olacaktı. Halka açık 626 şirketin 100’ünü çıkarttığımızda diğer hisseler tam bu aralıktan işlem görmektedir.

Not: Destek Finans gibi, Katılımevim gibi daha birçok hisse sert yükselişler yaşarken Borsa 100 endeks hesaplarındaydı. Oysa düşüşlerde bu hisseler endeksten çıkartıldı. Soru şu: Bu foncu çocukların borsa endeksinde artı bakiyeleri ne olacak? Bu artı bakiyeler BIST 100’ü sanal olarak ne kadar yukarıda tutmaktadır?

***

Gelelim tekrar ana konumuza.

AK Parti öncesi büyük şirketler sayesinde borsa endeksimiz çok düşmemiş görünüyor. Oysa durum hiç öyle değil.

Geride kalan hisseler için durum 2008-09 küresel kriz fiyat aralığında. Adeta sudan ucuz şirketler pazarına dönmüş durumdayız.

MÜSİAD’ın eski Başkanı Abdurrahman Kaan, Temmuz 2018’de şunu demişti: “Türkiye hiç olmadığı kadar cazip bir ülke. Şu anda elinde 40 milyar doları bulunan bir grup gelse Türkiye’deki şirketlerin dörtte birini satın alabilir.”

Şimdi durum farklı mı?

2018 yılının 40 milyar doları bugünün 54 milyar doları demektir. Hatta 2008-09 küresel krizdeki 125 dolar, bugün 200 dolar demektir. Yani anlayacağınız, şu anda birkaç eski büyük şirket dışındaki hisse değerleri 2008-09 küresel krizinden bile daha ağır hasar almış durumdalar.

KİM ALACAK?

Yazının girişinde bahsettiğimiz olaya dönelim: Halka açık şirketler sudan ucuz ama alıcısı yok. Hatta daha da ucuzlamaları için bir el acayip çalışıyor. (Bir önceki yazımı da bu bağlamda değerlendirin.)

İyi de bu kadar ucuzlayan şirketler ne olacak?

Hepsini mi batıracağız? Kimse sahip çıkmayacak mı?

Dün bir öneri yazısı yazdım: Patronlar nasıl ki halka delice fiyatlardan hisselerini sattılar, tüm mal varlıklarıyla şimdi de o hisselerine sahip çıksınlar. BIGEN Enerji örneğimi lütfen okuyun.

Hatta Reeder Teknoloji diye bir şirket vermiştim. 20-30-40 liralardan yüz milyonlarca lot hisse millete satıldı. Şimdi o satılan hisseler neden geri alınmıyor?

Millet bu kadar keriz yerine konulmaz ki…

O zaman tersten soralım: Krizin derinleşmesi ve şirketlerin çok daha ucuz hâle gelmesi kimin işine gelir?

Bu işin arkasında krizi derinleştiren bir akılsızlık mı var, yoksa çok daha büyük, planlı bir yönetim mi var?

Dışarıdan bir şey aramayın… Ne varsa içeride ve kendi aramızda yaşanıyor.