ABD Anayasa Mahkemesi, Yüksek Mahkeme, Trump’ın meşhur gümrük vergileri kararnamesini iptal etti. Trump, iptal kararını veren yargıçları “vatansever olmamak”la suçladı, “bu hakimlerden utanıyorum” diye öfke püskürdü.

Mahkeme’de iptal yönünde oy kullanan muhafazakâr yargıçlardan ikisi, Amy Coney Barrett ve Neil Gorsuch bizzat Trump tarafından atanmıştı; Trump’a minnettarlık duygusuna kapılmadılar, hukuku üstün tuttular, iptal oyu verdiler.

9 üyeli Yüksek Mahkeme’de, Demokrat Partili başkanların atadığı üç liberal, Cumhuriyetçi başkanların atadığı 6 muhafazakâr üye var. Gümrük oylamasında, 3 liberal üye ile birlikte 4 muhafazakâr yargıç iptal oyu kullandı. Trump’ın “milli kurtuluş” dediği kaotik gümrük kararnamesi 3’e karşı 6 oyla iptal edildi.

Turmp şimdi bu kararı aşmak için bütün ülkelere % 10 gümrük vergisi koydu, birkaç saat sonra 15’e çıkardı.

‘YÜKSEK YARGIÇLARA DERS’

Amerika’da yargı, Trump’ın özgürlükleri kısıtlayan birçok kararnamesini iptal etti veya durdurdu. En önemlisi bu sonuncusu…

Sistemdeki yargı bağımsızlığını ve yargıçlardaki bağımsızlık kültürünü görüyor musunuz? Mahkemeye “bizden” atamalar yapmak o mahkemenin partizanlaşmasına yol açmamıştır; en azından şimdiye kadar.

11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Yüksek Mahkeme’nin bu kararı üzerine WhatsApp’tan gönderdiği mesajında şöyle diyor:

“Amerikan Anayasa Mahkemesi üyeleri, partizanlıkla Cumhuriyetçi bakışın farklı olduğunu göstererek tüm yüksek yargıçlara ders vermişler…”

Karar bu açıdan bilhassa önemlidir.

Yargıcın da elbette siyasi görüşü olur ama kürsüde ve kamuya açık tavırlarında sadece hukuka göre düşünmeli ve davranmalıdır.

Tarih de bu açıdan yargıç hakkında karar verir.

Bunu sağlayan; hukuk kültürünün derinliği ve zenginliği ile anayasadaki düzenlemelerde kuvvetler ayrılığı ve yargı bağımsızlığı ilkesinin güçlü olmasıdır.

ÖRNEK BİR YARGIÇ

Trump’ın gümrük kararnamesine iptal oyu veren muhafazakâr yargıçlardan, Trump tarafından atanan Neil Gorsuch iyi bir örnek.

Amerikan sisteminde Başkan’ın atamaları Senato’da sorgulanır, denetlenir. Bizde CB sistemini yazanlar “Gazi Meclis”e, Senato kadar itibar ve yetki tanımadılar. Cumhurbaşkanı’nın atamaları üzerinde TBMM’nin hiçbir denetim yetkisi yoktur.

Gorsuch, Trump tarafından Yüksek Mahkeme üyeliğine aday gösterildiğinde, 21 Mart 2017 gününde Senato Adalet Komitesi huzurunda sorgulandı. Senatör Grassley’nin sorusu üzerine, Gorsuch, ABD’nin Kurucu Atalar’ından James Madison’a atıfla şu cevabı vermişti:

“Kuvvetler ayrılığı anayasamızın dehasıdır. Madison, anayasada özgürlükleri garantileyen tüm düzenlemelerin belki de en önemlisinin kuvvetler ayrılığı olduğunu düşünmüştü… I. Kanunları halkın temsilcileri yapar; bu sizin işiniz. II. Sizin yaptığınız kanunları uygulamak, Başkan’ın görevidir. III. Bizim görevimiz, temelde, halkın davalarının ve ihtilafların âdil bir tarzda çözülmesinin güvencesi olmaktır.

Yetkiler karışır, kuvvetler birleşirse, bu, Kurucu Atalar’ımızın kaygıyla bahsettiği istibdat olur.”

Bir yüksek yargıcın bu şuurda olmasının değerini anlatmaya ihtiyaç var mı?

Gorsuch dokuz yıl önce Senato huzurunda böyle konuşmuştu, dokuz yıl sonra böyle davranarak “iptal” oyu verdi.

İPTAL KARARI

Amerika’da 1977’de “Uluslararası Âcil Ekonomik Yetkiler Kanunu” çıkarılmıştı. Trump “Gümrük Tarifeleri Kararnamesi”ni bu kanuna dayanarak çıkarmıştı…

Yüksek Mahkeme, üç üyenin muhalefet şerhleriyle birlikte 170 sayfa tutan kararında şu gerekçeyle iptal etti:

“Acil durum yetkisi, kapsamlı ve kalıcı nitelikte küresel gümrük tarifelerinin değiştirilmesine hukuki zemin oluşturmaz. Başkana tek taraflı olarak sınırsız gümrük vergileri uygulama ve bunları istediği gibi değiştirme yetkisi vermez. Bu yetki yasama organına, Kongre’ye aittir. Yürütme organının acil durum yetkileri sınırsız olmadığı gibi Kongre'nin ticaret politikası üzerindeki anayasal yetkilerini aşmaya da izin vermez.”

Gümrük kanunlarını düzenleme yasama organına aittir, bu yetkiyi Başkan’ın kullanması, kuvvet ayrılığı ilkesinin ihlalidir! Özetin özeti bu.

Kuvvetler ayrılığı yoksa anayasa yoktur, hukuk devleti yoktur. Anayasayı, hukuk devletini böyle ‘fikri hür, vicdanı hür’ yani bağımsız yargı savunur ve korur.