Arşivde Ara

Orta Doğu'da tırmanan askeri gerilim nedeniyle hava sahasını sivil uçuşlara kapatan Irak, güvenlik risklerini gerekçe göstererek bu süreyi 72 saat daha uzattı. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonları sürerken, Irak Sivil Havacılık Kurumu uçuş kısıtlamasının 3 Nisan Cuma gününe kadar devam edeceğini duyurdu.

İsrail hükümeti, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları gerekçe göstererek işgal altındaki Doğu Kudüs’teki Mescid-i Aksa’yı 32 gündür ibadete kapalı tutuyor. Ramazan Bayramı’nda 1967’den bu yana ilk kez bayram namazına izin verilmemesi uluslararası tepkilere yol açtı. Fanatik Yahudi gruplar ise bayram süresince Aksa’ya baskın düzenleme çağrılarını yoğunlaştırdı.

Merkez Bankası, Orta Doğu’daki savaşın gelişmekte olan piyasalarda yarattığı satış baskısı ve rezervlerdeki erimenin ardından, yerel bankalarla döviz swap işlemlerini yaklaşık bir yıl sonra yeniden devreye aldı. Adım, lira likiditesini rahatlatma ve sıkı para politikasını koruma çabasının yeni halkası olarak değerlendiriliyor.

ABD-İsrail ile İran arasında süren savaşta bir ay geride kalırken, Hürmüz Boğazı’nda ticaretin aksaması küresel petrol arzını daralttı. Artan güvenlik riskleri ve maliyetler jet yakıtı fiyatlarını hızla yükseltti. Küresel jet yakıtı fiyatı bir ayda yaklaşık iki katına çıkarak 195 dolar seviyesine ulaştı. Avrupa ve Asya’da tedarik baskısı artarken, yükselişin havayolu maliyetleri ve bilet fiyatlarına yansıması bekleniyor.

Netanyahu, ABD ile ortak yürütülen İran’a yönelik saldırıların hedeflerine ilişkin bilgi verdi ancak operasyonların ne zaman biteceğine dair tarih paylaşmadı. Netanyahu, Tahran’ın nükleer programını ve füze kapasitesini zayıflatmayı amaçladıklarını belirterek, saldırıların öncelikli odağının İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokları olduğunu savundu.

Dubai açıklarında seyreden tam yüklü bir petrol tankerine silahlı insansız hava araçlarıyla (SİHA) saldırı düzenlendi. Reuters haber ajansının bildirdiğine göre, Kuveyt bandıralı tankerde yangın çıkarken, saldırı küresel enerji piyasalarındaki endişeleri artırdı.

İran'a saldırının ilk günü 165 çocuğu Tomahawk füzesiyle öldürerek korkunç bir savaş suçuna imza atan Amerikan ordusunun bir başka okulda da yeni ürettiği füzesini ‘test ettiği’ ortaya çıktı. 21 kişinin öldüğü saldırıda kullanılan ölümcül silahın 'Hassas Saldırı Füzesi' olduğu kanıtlandı.

31 gündür devam eden savaşta ABD ve İsrail, İran'ın enerji altyapısını hedef aldı. Tahran ve çevresindeki elektrik santrallerine düzenlenen hava saldırıları sonucu geniş çaplı elektrik kesintileri yaşanırken, halk kesintilere rağmen hükümete destek gösterileri düzenledi.

Trump, İran'da "yeni ve daha makul bir rejim" olarak tanımladığı ve gizlice müzakere yürüttükleri ismin İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf olduğunu ilk kez dünyaya duyurdu. Eski rejimin "tamamen öldüğünü" belirten Trump, yeni Dini Lider Mücteba Hamaney'in ise "olağanüstü kötü durumda ve ağır yaralı" olduğunu ileri sürdü.

Washington Post gazetesi, İsrail'in İran'daki üst düzey liderleri ortadan kaldırmak için kurduğu devasa suikast ağının perde arkasını yazdı. Habere göre, ABD ile işbölümü yapan İsrail, İran'ın kendi halkını gözetlemek için kurduğu sokak kameralarını ve internet sistemlerini hackleyerek bu verileri çok gizli bir "Yapay Zeka" (AI) platformuna aktarıyor. Savaşın ilk gününde Dini Lider Ali Hamaney'in öldürüldüğü operasyonun da bu yapay zeka sistemi sayesinde saniye saniye planlandığı ortaya çıktı.

Bolu’da yürütülen irtikap soruşturması kapsamında tutuklanan Belediye Başkanı Tanju Özcan ile Belediye Başkan Yardımcısı Süleyman Can hakkında ara karar verildi. Mahkeme, mevcut delil durumu ve tutuklama gerekçelerinin sürdüğü kanaatine vararak her iki ismin de tutukluluk halinin devamına hükmetti.

The New York Times gazetesi, ABD ordusunun İran savaşında işlediği kan donduran bir savaş suçunu görsel kanıtlarla ortaya koydu. NYT'nin analizine göre ABD, savaşın ilk gününde (Lamerd kentindeki bir ilkokulu ve spor salonunu, daha önce savaş alanında hiç "denenmemiş" olan yeni nesil PrSM (Hassas Saldırı Füzesi) ile vurdu.

Japonya’da atom bombası mağdurları, Tel Aviv’in Tokyo Büyükelçiliği’ne ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını kınayan bir mektup gönderdi. Yerel basına göre Büyükelçilik, mektubu okumadan geri çevirdi.

ABD genelinde düzenlenen üçüncü “Krallara Hayır” protestolarında milyonlarca kişi meydanları doldururken, gösterilerde Donald Trump yönetiminin özellikle İran politikası sert şekilde eleştirildi.

MİT Başkanı İbrahim Kalın, İsrail-ABD-İran savaşının yalnızca askeri hedeflerle sınırlı olmadığını, çok daha derin ve uzun vadeli sonuçlar doğurabilecek bir bölgesel kırılmaya zemin hazırladığını söyledi. Kalın, Türkler, Kürtler, Araplar ve Farslar arasında on yıllarca sürebilecek bir çatışma hattının kurulmak istendiğini belirterek, Türkiye’nin bu senaryoya karşı teyakkuz halinde olduğunu vurguladı.

Orta Doğu’da bir ayını dolduran İran-ABD savaşına son vermek amacıyla bölgenin dört stratejik aktörü Pakistan’ın başkentinde bir araya geliyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suudi Arabistan ve Mısırlı mevkidaşlarıyla birlikte, savaşın sona erdirilmesi ve müzakere sürecinin yönetilmesi için İslamabad’da kritik temaslarda bulunacak.

Trump'ın "Askeri olarak tamamen yok edildiler, gizlice yalvarıyorlar" diyerek enerji tesislerini vurma planını 10 gün ertelemesinin ardından İran'dan çok ağır bir misilleme geldi. Washington Post gazetesi, İran'ın Suudi Arabistan'daki çok sıkı korunan Prens Sultan Hava Üssü'ne füzelerle saldırdığını duyurdu. Saldırıda 12 Amerikan askeri yaralanırken, ABD Hava Kuvvetleri'ne ait iki stratejik yakıt ikmal uçağı ağır hasar aldı.

28 Şubat’ta başlayan Orta Doğu merkezli askeri gerilim, küresel enerji arz güvenliğini tehdit etmeye devam ediyor. Brent petrol, 106 dolar barajını aşarak son dört yılın en yüksek seviyesini test etti.

ABD’li istihbarat kaynakları, İran’a yönelik saldırılarda füze stoklarının yalnızca üçte birinin imha edildiğinin teyit edilebildiğini açıkladı. Kalan füze ve İHA kapasitesinin bölgedeki olası operasyonlar için tehdit oluşturduğu belirtilirken, bu değerlendirmelerin ABD Başkanı Donald Trump’ın “çok az füze kaldı” sözleriyle çeliştiği ifade edildi.

İsrail’de faaliyet gösteren Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü (INSS), İran’ın 28 Şubat’tan bu yana düzenlediği misilleme saldırılarında 22 İsraillinin hayatını kaybettiğini, 5 binden fazla kişinin yaralandığını açıkladı. Binlerce kişinin de evlerinden tahliye edildiği bildirildi.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından İran, Hürmüz Boğazı’nda gemi geçişlerini durdurdu. Bu nedenle bölgede yaklaşık 1900 gemi mahsur kaldı, 20 bini aşkın denizciye ilişkin endişeler arttı.

ABD Dışişleri Bakanlığı, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn ve Suudi Arabistan’a yönelik 3. seviye seyahat uyarısı yayımladı. Bölgedeki artan “füze ve insansız hava aracı tehditleri” nedeniyle ABD vatandaşlarına bölgeden ayrılmayı değerlendirme veya bulundukları yerde sığınmaya hazır olma çağrısı yapıldı.

İran Sağlık Bakan Yardımcısı Ali Caferiyan, 28 Şubat’tan bu yana ABD ve İsrail tarafından düzenlenen saldırılarda hayatını kaybedenlerin sayısının 1937’ye ulaştığını açıkladı. Açıklamada, ölenler arasında yüzlerce çocuk ve kadının bulunduğu, yaralı sayısının ise 24 bin 800’ü aştığı bildirildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, AK Parti Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı'nda konuştu. İran savaşı nedeniyle olumsuz ekonomik etkilerin yaşanabileceğini belirten Erdoğan, "Mevcut şartlarda piyasalarda dalgalanmayı normal karşılıyoruz. Dönemsel sıkıntılarımız olabilir. Geçici olarak bazı zorluklar yaşayabiliriz." dedi.

Bölgesel çatışmaların küresel piyasalarda yarattığı sarsıntı, Merkez Bankası bilançosuna yansıdı. 20 Mart haftası verilerine göre brüt rezervler 177,46 milyar dolara gerilerken, savaşın başladığı 28 Şubat’tan bu yana toplam kayıp 32,8 milyar doları buldu. Rezervlerdeki bu keskin düşüşün ana kaynağı ise altın rezervlerindeki değer kaybı ve piyasa müdahaleleri oldu.

İsrail basınında yer alan haberlere göre, Tel Aviv yönetimi ABD ile İran arasında kapsamlı bir anlaşma ihtimalini düşük görse de, ABD Başkanı Donald Trump’ın müzakereler sürerken sürpriz bir şekilde geçici ateşkes ilan edebileceği ihtimalinden kaygı duyuyor. ABD’nin diplomatik temasları sürdürürken bölgeye askeri sevkiyat yapması dikkat çekerken, İran tarafı ise Washington’un sunduğu planı reddetti.

Basra Körfezi’nde tırmanan askeri gerilim, küresel havacılık ağını felç etti. Hava sahalarının kapatılması ve 70 bin uçuşun iptal edilmesiyle birlikte Asya ile Avrupa arasındaki bilet fiyatları bazı rotalarda %560 oranında artış gösterdi. Uzmanlar, yüksek maliyetlerin sonbahara kadar süreceği ve seyahat talebinin kırılma noktasına geldiği uyarısında bulunuyor.

CENTCOM Komutanı Brad Cooper, İran’a yönelik operasyonların dördüncü haftasında 10 binden fazla askeri hedefin vurulduğunu açıkladı. İran donanmasının büyük bölümünün etkisiz hale getirildiğini ve İHA ile füze kapasitesinin büyük ölçüde azaldığını belirtti. İran ise bölgedeki ABD üsleri ve İsrail’e saldırılarla karşılık verdi.

İran savaşı uzarsa petrolün varil fiyatının 200 dolara kadar çıkabileceği endişesi Washington’da alarm yarattı. Bloomberg’e göre Trump yönetimi olası ekonomik enkazı hesaplamaya başlarken, Beyaz Saray iddiaları reddetse de Hürmüz kaynaklı enerji şoku küresel piyasaları sarsmayı sürdürüyor.

İslam düşünce tarihi çalışmalarının duayeni Prof. Dr. Bekir Karlığa: ABD ve İsrail’in İran’a saldırısı sadece bir devletin sınırlarını değil, doğrudan İslam medeniyetini hedef alan küresel bir projedir. Siyonist akıl Amerika’yı rehin aldı. İslam dünyası kendi düşmanını besleyen bir zihin bunalımı içinde, BM’nin fonksiyonu tamamen bitti. Bu ateş çemberinde rasyonel itidaliyle barış masasını kurabilecek tek güç Türkiye.

Tahran’ın birkaç haftalık savaşın ardından hem kendi imkânları hem de bölgesel ve küresel zemininin sınırlarının fazlasıyla farkında olması kaçınılmazdır. Bu sınırlı imkânlar ve zeminde İran’ın fazlaca bir manevra alanı bulunmuyor. Bu kadar sıkışmış bir haldeyken, ülkeyi yöneten aşikâr bir resmi ve sahici anlamda meşruiyete sahip iradenin olmaması bütün bu zorluklardan daha büyük bir krize denk geliyor.

ABD ve İsrail'in yoğun saldırısı altındaki İran, İsrail’deki Hayfa, Dimona, Hadera, Tel Aviv’in kuzey ve güneyi dahil olmak üzere 70'ten fazla noktanın füzelerle hedef alındığını duyurdu.

CHP'li milletvekili Rahmi Aşkın Türeli, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi verilerinin Türkiye’de yargı krizinin “sayısal teyidi” olduğunu belirterek, Strasbourg’da bekleyen her üç dosyadan birinin Türkiye’ye ait olduğuna dikkat çekti. Türeli, Adalet Bakanı Gürlek’e yönelttiği soru önergesinde; artan başvurular, ihlal kararları ve AYM kararlarının uygulanmamasına ilişkin iktidarın adımlarını sordu.

Irak Sivil Havacılık Kurumu, Orta Doğu'da gelişmeler nedeniyle hava sahasının 3 gün daha kapalı tutma kararı aldı. Irak, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları nedeniyle hava sahasını kapatma kararını birkaç defa daha uzatmıştı.

New York Times'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı son dakika haberine göre; Trump yönetimi, dördüncü haftasına giren savaşı sona erdirmek için İran'a 15 maddelik bir plan sundu. Görüşmelerin kilit ismi ise Trump'ın "en sevdiğim mareşal" dediği Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir oldu. ABD'nin müzakere masasına oturma isteği, Washington'ın "İran'da rejim değişikliği" hedefinden vazgeçtiğinin en güçlü sinyali olarak yorumlanıyor.

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, Hizbullah tehdidi sona erene kadar Lübnan’ın güneyinde Litani Nehri’ne kadar uzanan bölgenin kontrol altında tutulacağını açıkladı. Açıklamalar, İsrail’in bölgedeki askeri varlığını genişletme politikasına işaret etti.

Prof. Dr. Selva Demiralp, İran’daki savaşın Türkiye ekonomisine etkilerini değerlendirdi. “Savaş, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasına yol açarak küresel petrol ve doğal gaz arzını ciddi şekilde kısıtladı” diyen Demiralp, enerji maliyetlerindeki artışın cari denge ve fiyatlar üzerinde baskı oluşturduğunu ifade etti. Demiralp, “Türkiye’den çıkan sermaye iki yoldan makroekonomik dengeleri bozuyor: TL üzerindeki baskıyı artırarak enflasyonu besliyor” ifadelerini kullandı.

İsrail ordusu, ABD ile birlikte 28 Şubat’tan bu yana İran’a yönelik düzenlenen saldırılarda 3 binden fazla hedefin vurulduğunu açıkladı. Açıklamada, son saldırılarda da çok sayıda askeri ve istihbarat tesisinin hedef alındığı öne sürüldü.

ABD Başkanı Trump'ın, enerji tesislerini vurma tehdidinden vazgeçerek İran ile "müzakere yürütüldüğünü" açıklamasına dair Washington Post'tan çarpıcı bir analiz geldi. Habere göre, Trump'ın bu ani diplomatik manevrasının arkasında yatan asıl sır, ABD'li yetkililerin savaşın başındaki "İran rejimini devirme" hedeflerine ulaşılmasının 'pek olası olmadığını' kabul etmeleri oldu. Ayrıca küresel enerji piyasalarındaki çöküş riski de bu kararı hızlandırdı.

Güney Kore Dışişleri Bakanı Cho Hyun ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi telefonda görüştü. Cho, Orta Doğu'daki durumdan endişe duyduklarını dile getirerek Hürmüz Boğazı’nda "gerekli güvenlik önlemlerinin alınması'' çağrısında bulundu.

İran Savunma Konseyi, ABD ve İsrail'in İran kıyılarına veya adalarına yönelik olası bir saldırı girişiminde bulunması halinde Basra Körfezi'ne deniz mayınları döşeneceğini açıkladı. Konsey, böyle bir senaryonun körfezdeki deniz trafiğini uzun süre durdurabileceği uyarısında bulundu.

Çin, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile İran’ın misillemeleri sonrası artan gerilime ilişkin açıklama yaptı. Pekin yönetimi, sivil altyapıya yönelik ayrım gözetmeyen saldırıların Orta Doğu’yu kaosa sürükleyebileceği uyarısında bulunarak taraflara askeri operasyonları durdurma çağrısı yaptı.

ABD Dışişleri Bakanlığı, İran ile karşılıklı saldırıların şiddetlenmesi üzerine dünya genelindeki vatandaşları için "yüksek teyakkuz" ilan etti; diplomatik misyonlara yönelik tehditler ve hava sahası kısıtlamaları konusunda kritik bir uyarı yayımladı. Washington’dan tüm dünyadaki vatandaşlarına "hedef olma" ve "seyahat aksaması" uyarısı geldi.

Eğitimci ve Hollandalı siyasetçi Bekir Cebeci, kürsel krize neden olan İran savaşının ahlaki boyutunu ele aldı. BM’nin artık devre dışı bırakıldığını belirten Cebeci, ABD ile İsrail’in hukuk tanımaz saldırılarını irdeledi.

İran Sağlık Bakanı Zaferkendi, ABD-İsrail saldırılarında 210 çocuğun hayatını kaybettiğini ve bin 510 çocuğun yaralandığını açıkladı. Zaferkendi ayrıca 300 sağlık merkezinin hasar gördüğünü ve 30 ambulansın da kullanılamaz hale geldiğini açıkladı.

ABD’nin Ortadoğu’ya ilave asker sevk etme hazırlığı, enerji maliyetlerinin yükselmesi ve enflasyonist baskıların artabileceği beklentilerini güçlendirerek doları ve tahvil getirilerini yukarı çekti. Bu durum, ters korelasyon nedeniyle altın fiyatlarını aşağı itti ve ons altın haftalık bazda yüzde 10,4 düşerek 4 bin 500 doların altına geriledi.

Türkiye hava sahasında imha edilen füzeleri sahiplenmeyen İran’dan konu hakkındaki son açıklama bu kez en üst makamdan geldi. Dini Lider Hamaney, İran ya da müttefiklerince 'hiçbir şekilde' Türkiye ve Umman'a saldırı yapılmadığını söyledi. İsrail'e işaret ederek, saldırıların 'Siyonist düşmanın hilesi' olduğunu savundu.

Orta Doğu’da devam eden çatışmalarda İran ve İsrail cephesinden çelişkili açıklamalar geldi. İsrail ordusu, İran hava savunma sistemlerinden bir savaş uçağına füze atıldığını duyururken, herhangi bir hasar oluşmadığını bildirdi. İran ise İsrail’e ait bir F-16 savaş uçağını düşürdüğünü öne sürdü.