New York’un kalbi Manhattan’da, Siyah Tarih Ayı (Black History Month) devam ederken tarihin tozlu sayfalarını aydınlatan sarsıcı bir keşfe imza atıldı. East Village bölgesinde yer alan ve 1832 yılında inşa edilen Merchant’s House Museum’da, kölelik karşıtı mücadelenin en somut kanıtlarından biri olan gizli bir geçit gün yüzüne çıkarıldı. Müze yetkilileri tarafından tesadüfen fark edilen bu yapı, 19. yüzyılda kölelikten kaçanların özgürlüğe giden yolda kullandığı Yeraltı Demiryolu (Underground Railroad) ağının Manhattan’daki en sağlam kalmış sığınaklarından biri olarak değerlendiriliyor.
Müze çalışanlarının rutin incelemeleri ve temizlik çalışmaları sırasında fark edilen bu keşif, sıradan bir mobilyanın arkasında saklanan devasa bir kahramanlık hikayesini barındırıyor. İkinci kattaki gömme bir şifonyerin (built-in dresser) ağır alt çekmecesinin çıkarılmasıyla fark edilen düzenek, zeminde kaba bir şekilde kesilmiş dikdörtgen bir açıklığı ortaya çıkardı. Yaklaşık 60x60 cm boyutlarındaki bu açıklık, kapalı bir boşluğa ve oradan da bir merdiven aracılığıyla doğrudan zemin kata inen gizli bir alana bağlanıyor. Uzmanlar, bu alanın Güney’den kaçan kölelerin acil durumlarda saklanabileceği ve baskın anında hızlıca tahliye edilebileceği şekilde ustaca tasarlandığını belirtiyor.
ABOLİSYONİST JOSEPH BREWSTER’IN GİZLİ MİRASI
Binanın tarihçesi incelendiğinde, bu keşfin sadece mimari bir detay değil, bilinçli bir direnişin parçası olduğu netleşiyor. Ev, 1832 yılında tanınmış bir beyaz kölelik karşıtı (abolitionist) olan Joseph Brewster tarafından inşa edildi. Brewster’ın, bu gizli alanı Yeraltı Demiryolu ağının bir parçası olarak, özgürlük arayışındaki insanları köle avcılarından korumak amacıyla tasarladığı düşünülüyor. 1835 yılında evi devralan Tredwell ailesinin bu gizli bağlantıdan haberdar olup olmadığı ise halen gizemini koruyan bir konu başlığı olarak tartışılıyor. 1965’ten bu yana Manhattan’ın ilk korunmuş tarihi yapısı olarak ziyarete açık olan müze, bu buluşla birlikte New York’un sosyal tarihindeki önemini bir kez daha kanıtlamış oldu.
160 YIL SONRA İLK KEZ BOZULMAMIŞ BİR SIĞINAK BULUNDU
Tarihçiler ve koruma uzmanları, bu buluntuyu "nesiller boyu sürecek bir keşif" olarak nitelendirerek büyük bir heyecanla karşılıyor. Koruma avukatı Michael Hiller, bu süreci kariyerinin en önemli buluşu olarak tanımlarken; mimari tarihçi Patrick Ciccone, geçidin "köle avcılarından tamamen gizlenmiş bir ustalık eseri" olduğuna dikkat çekiyor. Yapılan araştırmalar, bu sığınağın Manhattan'da son 160 yılı aşkın süredir dokunulmamış ve tamamen korunmuş (intact) ilk Yeraltı Demiryolu alanı olduğunu gösteriyor. Müze yetkilileri, bu eşsiz tarihi mirasın korunması ve gelecek nesillere New York’un kölelik karşıtı geçmişine dair somut bir kanıt olarak sunulması için restorasyon çalışmalarına hız kesmeden devam ediyor.
