İstanbul’da 1973’te yapılan 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve 1988’de yapılan Fatih Sultan Mehmet Köprüleri ile bazı otoyolların özelleştirileceği haberleri bu yılın başında gündeme gelmişti. Hükümet iddiaları önce yalanlasa da sonra kabul etti. Portekiz, İspanya, Fran-sa’dan sonra Çin ve Güney Kore’den müşteri çıkınca özelleştirme kararı Cumhurbaşkanı imzasıyla ilan edildi. Maliye Bakanlığı ise satış değil, işletme hakkı devri olacağını açık-ladı.
10 YILLIK GELİR İÇİN EV SATILMAZ
Özelleştirme kararına ekonomistlerden ve muhalefet temsilcilerinden tepki yağdı. Eko-nomist Kerim Rota “AK Parti’nin kamu varlıklarını yönetim anlayışı ‘Oturduğu evi satıp o evde yüksek fiyata kiracı olmaktır’ Alınan peşinatı harcar, kirayı da millete ödetir” dedi. İYİ Partili Burak Dalgın ise şu ifadeleri kullandı: Büyükşehirlerin çevre yollarını ücrete bağ-lamak yanlış. Maliyeti artıran gizli vergidir. Araçları şehir içine yöneltir, trafiği artırır, hayatı pahalılaştırır.
14 PROJE 30 YILLIĞINA DEVREDİLECEK
Özelleştirilecek projeler: Boğaziçi Köprüsü, FSM Köprüsü, Edirne-İstanbul-Ankara Oto-yolu, Pozantı-Tarsus-Mersin Otoyolu, Tarsus-Adana-Gaziantep Otoyolu, Toprakkale-İskenderun Otoyolu, Gaziantep-Şanlıurfa Otoyolu, İzmir-Çeşme Otoyolu, İzmir-Aydın Otoyolu, Ankara ve İzmir Çevre Otoyolları, FSM Köprüsü Çevre Otoyolu, Niğde-Pozantı Otoyolu , Gaziantep Otoyolu , Bursa Çevre Otoyolu.
KÖPRÜ VE OTOYOLLAR ‘RESMEN’ ÖZELLEŞİYOR
Türkiye’nin simge yapıları arasında yer alan Boğaz köprüleri ve otoyolların özel sektöre devri resmileşti. İktidar, kamu harcamalarını kısamaması ve bütçe açığını kapatama-ması nedeniyle yeni gelir kaynaklarına yönelirken, yerli ve yabancı talipler de bu süreçte arttı. Köprü ve otoyolların 30 yıllığına parçalara bölünerek ya da blok halinde özelleşti-rilmesi seçenekleri masada bulunurken, sürecin 31 Aralık 2031’e kadar tamamlanması planlanıyor.
Hükümetin yılbaşında önce yalanladığı, ardından kabul ettiği köprü ve otoyolların 30 yıllığına özelleştirilmesinin önü Cumhurbaşkanı kararıyla açıldı. İstanbul’daki 15 Tem-muz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile bazı otoyol projelerini kapsayan karar Resmi Gazete’de yayımlandı. Maliye Bakanlığı, işlemin satış değil işletme hakkı devri olduğunu belirtirken, karar muhalefet, ekonomistler ve kamuoyunda tepkiye neden oldu. İstanbul’daki 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve bazı oto-yolların özelleştirileceği iddiası yılın başında gündeme gelmiş, hükümet ilk aşamada bu haberleri yalanlamıştı. Daha sonra özelleştirme planını kabul eden hükümet, farklı ülke-lerden yatırımcıların da sürece ilgi gösterdiğini açıklamıştı. Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararına göre 14 proje 30 yıllığına özelleştirilecek. Özelleştirme işlemle-rinin 31 Aralık 2031’e kadar tamamlanması planlanıyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı ise kamuoyundaki ‘satış’ tartışmalarına açıklık getirerek, söz konusu işlemin mülkiyet devri değil, işletme hakkının devredilmesi şeklinde gerçekleştirileceğini bildirdi.
‘OTURDUĞUN EVİ SATIP KİRACI OLMAK’
Karara yönelik en dikkat çekici değerlendirme-lerden biri ekonomist Kerim Rota’dan geldi. Rota, iktidarın kamu varlıklarını yönetme biçimini eleştirerek, “AK Parti’nin kamu varlıklarını yönetim anlayışı, oturduğu evi satıp o evde yüksek fiyata kiracı olmaktır. Alınan peşinatı harcar, kirayı da millete ödetir” ifadele-rini kullandı. Rota, köprü ve otoyollardan elde edilen gelir üzerinden yapılan hesaplama-lara da dikkat çekerek, “9-10 yıllık kirasını peşin alıp bugün harcamak için oturduğunuz evi satar mısınız?” diye sordu. İYİ Parti Milletvekili Burak Dalgın da özellikle büyükşehirle-rin çevre yollarının ücretli hale getirilmesine tepki gösterdi. Dalgın, bunun maliyetleri artı-racağını belirterek, “Araçları şehir içine yöneltir, trafiği artırır, hayatı pahalılaştırır” dedi. Yeni Parti Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz ise devletin işlettiği iki Boğaz köprüsü ve sekiz otoyolun 2025’te 600 milyon dolar toplam kâr elde ettiğini, 30 yıllık toplam kârın ise 18 milyar dolara ulaşacağını savundu. Yavuzyılmaz, “Bu yolları özelleştirmeyle işletecek olan şirketler 30 yıl boyunca araç geçiş ücretlerine zam üstüne zam yapacaklar. Bunun adı Türkiye’nin geleceğini satmaktır” diyerek kararın geri çekilmesini istedi. Ancak Özel-leştirme İdaresi Başkanlığı, söz konusu 600 milyon doların doğrudan kâr değil gelir oldu-ğunu, yaklaşık 300 milyon doların bakım ve onarım, yatırım, personel ve işletme giderle-rine ayrıldığını bildirdi. Bu maliyetlerin hesaba katılmadan yapılan hesaplamaların oto-yolların gerçek ekonomik değerini yansıtmadığı belirtildi.
‘ALTIN YUMURTLAYAN TAVUK KESİLİYOR’
Karar sosyal medyada da geniş yankı buldu. Vatandaşlar kamuya ait ve düzenli gelir sağlayan altyapıların uzun süreli işletme hakkı-nın devredilmesini eleştirerek, “Seçimi kazanmak için para lazım. Altın yumurtlayan ta-vuğu kesiyorlar” yorumlarında bulundu. Tartışmanın odağında ise kamu varlıklarının uzun süreli devrinden elde edilecek gelirin bugünün finansman ihtiyacında kullanılması ve bunun gelecekte vatandaşın ödeyeceği geçiş ücretlerine nasıl yansıyacağı yer aldı.
İKTİDAR ÖZELLEŞTİRMEDE CUMHURİYET TARİHİNİN REKORUNU KIRDI
Özelleştirmede Cumhuriyet tarihinin rekorunu kıran iktidar, Türkiye’nin simge yapıları 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile otoyolları 30 yıllığına kiralamaya hazırlanıyor. İktidar, artan bütçe açığına kaynak bulmak için yeni vergi düzenlemeleri yetmeyince, yanına bir de özelleştirme gelirlerini koydu. Resmi verilere göre İstanbul’daki iki köprüden günlük ortalama 500 bine yakın araç geçiyor. İki köprü, 2001-2019 döne-minde toplam 2,5 milyar dolar gelir sağlarken, 2026 yılı için ortalama tahmini gelirleri 188,6 milyon dolar olarak hesaplandı. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2026-2028 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da (OVP) da özelleştirme gelirlerine ilişkin hedefler dikkat çekiyor. Buna göre geçen yıl 21 milyar TL olarak açıklanan özelleş-tirme geliri beklentisi, 2026 için 185 milyar TL’ye yükseltildi. Programda 2027 yılı için 70 milyar TL, 2028 yılı için ise 30 milyar TL özelleştirme geliri öngörüldü. Köprüler ve otoyol-lar şu anda Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından işletiliyor. Hükümet, olası satıştan elde edilecek geliri bütçe açığını kapatmada kullanmayı hedefliyor.
YABANCI YATIRIMCILARIN İLGİSİ YÜKSEK
İhaleye yabancı yatırımcıların ilgisi de artmaya başladı. Portekiz, Fransa ve İspanya’nın ardından Güney Kore ve Çin’den bazı firmaların da süreci yakından takip ettiği belirtildi. Yerli yatırımcıların da ihaleye yoğun ilgi göstermesi bekleniyor. Karayolları Genel Müdür-lüğü tarafından işletilen köprü ve otoyolların İHD yöntemiyle özelleştirilmesi için Özelleş-tirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) çalışmalarını sürdürüyor. Sürece danışmanlık hizmeti ve-ren Ernst & Young (EY) ile birlikte köprü ve otoyol işletmeciliğinde deneyimli, küresel öl-çekte öne çıkan uluslararası şirketlerle temas kuruluyor. İhale öncesindeki görüşmelerde yatırımcılara süreç hakkında bilgi aktarılırken, sektördeki deneyim ve beklentiler de de-ğerlendiriliyor. İhale aşamasında daha fazla yabancı yatırımcının devreye girmesinin beklendiği kaydedildi. Özelleştirmeye yerli şirketlerin ilgisinin de yüksek olması bekleni-yor. Özellikle yap-işlet-devret (YİD) modeliyle inşa edilen köprü ve otoyolları işleten şirket-lerin, işletmecilik deneyimleri nedeniyle ihalede yer alabileceği belirtiliyor. Kaynaklar, çok sayıda yerli şirketin teklif vermesinin beklendiğini ifade etti. Bu kapsamda IC İçtaş, Li-mak, Kalyon, Makyol ve Cengiz Holding’in ihaleye girmesinin beklenebileceği ifade edil-di. Şirketlerin tek başına ya da yabancı yatırımcılarla konsorsiyum oluşturarak teklif ver-mesi mümkün olabilecek.
14 PROJE 30 YILLIĞINA DEVREDİLECEK
Özelleştirilecek projeler şöyle:
Boğaziçi Köprüsü
FSM Köprüsü
FSM Köprüsü Çevre Otoyolu
Edirne-İstanbul-Ankara Otoyolu
Pozantı-Tarsus-Mersin Otoyolu
Tarsus-Adana-Gaziantep Otoyolu
Toprakkale-İskenderun Otoyolu
Gaziantep-Şanlıurfa Otoyolu
İzmir-Çeşme Otoyolu
İzmir-Aydın Otoyolu
Ankara ve İzmir çevre otoyolları
Niğde-Pozantı Otoyolu
Gaziantep Otoyolu
Bursa Çevre Otoyolu
BOĞAZIN GERDANLARI
İstanbul’un iki yakasını birbirine bağlayan Boğaz köprüleri, yalnızca ulaşım projeleri değil, Türkiye’nin kalkınma tarihinde önemli birer simge oldu. İlk köprü için 1970’te başlayan çalışmalar, dönemin Başbakanı Süleyman Demirel döneminde yürütülen projenin 30 Ekim 1973’te tamamlanmasıyla sonuçlandı. Boğaziçi Köprüsü, Cumhuri-yet’in 50. yılında hizmete açıldı. Yaklaşık 3 yıl 8 ayda tamamlanan köprü için döne-min parasıyla 191,8 milyon lira harcandı. İkinci gerdanlık olan Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nün temeli ise 1985’te atıldı ve köprü 3 Temmuz 1988’de, Turgut Özal dö-neminde hizmete girdi. Türk-Japon-İngiliz ortaklığıyla rekor bir sürede inşa edildi. Gerçekleştirilen görkemli açılış töreninde, köprüden geçen ilk araç bizzat Başbakan Turgut Özal’ın kullandığı resmi makam otomobili oldu. Bugün İstanbul’un simgesi haline gelen bu iki köprü, kamu yatırımlarıyla, yıllar süren mühendislik çalışmaları ve büyük emeklerle ortaya çıktı. Milyonlarca vatandaşın vergileriyle inşa edilen köp-rüler, yarım asrı aşkın süredir kent yaşamının ve ülke ekonomisinin taşıyıcı unsurla-rından biri olmayı sürdürüyor. “Büyük Türkiye” vizyonuyla hayata geçirilen bu dev eserler, kısa sürede İstanbul trafiğinin ve kıtalararası ticaretin can damarı haline geldi.
