İki senaryo çizelim.
1. Senaryo: Devlet organları ile muhalefete operasyonlar son hızla sürer. Kazanması nerede ise mutlak olan Ekrem İmamoğlu’nun içeride tutulması ve seçimlere girmesine olanak verilmez. Benzer bir süreç Ankara BB Başkanı Mansur Yavaş için de yürütülür. CHP’ye ise ‘mutlak butlan’ adı altında kayyum veya ‘Çağrı Heyeti’ atanarak Azerbaycan türü bir seçime gideriz.
Yani sandığa gitmeden kazanacak aday bellidir.
Bu senaryoya göre, ekonomide işlerin düzelme ihtiyacı çok elzem olmaz. Sadece biraz kemerler gevşetilir o kadar.
2. Senaryo: Bu senaryo birinci senaryonun geçersiz kalması halinde devreye girebilir. Avrupa’da otokratik son lider olan ORBAN sandıkta silinir. Yani TRUMP&PUTİN ve NETANYAHU ittifakı artık etkin olamaz. ABD’de de Trump, kasım ara seçimlerinde hezimete uğrar ve etkinliği biter.
İçeride otoriter politikaların finansman ve meşruiyet desteği için dışarıdan beklenen güç gelmez. Yeniden RUSYA ve ÇİN ittifakı için kapılar çalınır ama artık 2023 seçimlerindeki gibi bu dış destek de çalışmaz.
Peki, bu durumda ne olur?
DEVALÜASYON İHTİYACI
Yeni bir konu başlığı açmıyoruz. Aynı konunun devamı niteliğinde bir mesele.
Aralık 2025’te yıllık ihracatımız 273,4 milyar dolardı. Mart ayı itibarıyla ihracatımız 271,4 milyar dolara geriledi. İhracatta 2 milyar dolarlık gerilemeye karşılık ithalatımız 4,2 milyar dolar arttı. Yıllık dış ticaret açığımız 92 milyar dolardan 98 milyar doların üstüne çıktı (Rekor Mayıs 2023’te 122,2 milyar dolar)
Altın ve enerji hariç dış açığımızın da 30 milyar dolardan 35 milyar dolara çıktığını ayrıca belirtelim. Yani dış ticarette rakamlar pek iyi gelmiyor. (İhracatta özellikle Avrupa pazarımızı kaybediyoruz; İran saldırısı daha sınırlı etkiliyor)
Elimde dış ticaret odaklı bir bilanço var: 2022-23 yıllarında yüzde 50-55 kâr marjı ile çalışan firma, şimdilerde yüzde 20 kâr marjı ile tutunmaya çalışıyor.
Neden mi?
Son 4 yılda yurt içinde fiyatlar ve ücretler (girdi maliyetleri) dolar bazında yüzde 130 civarında artış gösterdi. Oysa ihracatçı firmanın yurt dışı mamul fiyatına yapabildiği zam oranı yüzde 15-20 civarında.
Bunu şöyle ifade edelim: 10 milyon dolara mal edip 15 milyon dolara satıyordunuz. Lakin yurt içi girdi fiyatları 10 milyon dolardan 23 milyon dolara çıkıyor. İhracatta mamul fiyatınız ise, 15 milyon dolardan 18 milyon dolara çıkabiliyor. Yani firmanız 5 milyon dolar kârdan (%50 kâr marjı) 5 milyon dolar zarara dönüyor.
Tek suçunuz yurt içinden girdi ve işçi alıp yurt dışına satarak ülkeye döviz kazandırmak. Kısaca Mehmet Şimşek’in “çalışıyor” dediği ekonomi programı.
Size sadece ücret örneğini vereyim: Ocak 2022’de Türkiye’de ortalama ücretler 458 dolardı. Oysa şimdi (Ocak 2026) ortalama ücretler 1.153 dolara çıkmış durumda. Dolar bazında ortalama ücret artışı %152 (Yıllık ortalamada bile ortalama ücret artışı dolar bazında %100’dür.)
Ana sorun ücret artışında değildir. Sorun ülkedeki tüm fiyatların dolar bazında ortalama yüzde 100-150 arası artmasıdır.
Bu konuyu biraz detaylı yazdım. Çünkü ülkemizin deli gibi yabancı sermayeye ihtiyacı var ve bu ihtiyaç daha da artacaktır.
İhracatta sıkıntı yaşıyoruz ama turizmde yaşamayacak mıyız? Hatta müteahhitlik hizmetlerinde bile döviz gelişinde sorunlarımız oluşacak.
Kısaca, cari açık artarken sorun, finansman tarafında birikecektir.
İyi ama Avrupa ne yapıyor?
Avrupa bizim için önemli. Çünkü yabancı sermayenin büyük kısmını (%78’ini) Avrupa’dan alıyoruz. Oysa Avrupa yeniden demokrasi sınırları çizmeye başladı. Türkiye ile mutad toplantılarını dahi iptal ediyor. Zorunluluk harici ilişkiler sınırda geziyor.
Kısaca PARA PAZARIMIZ Avrupa ile farklı bir boyuta geçiyoruz. Avrupa OTOKRASİ ile arasına sınır çiziyor ve bunu ORBAN ile göstermiş oldu. Trump gibi bir delinin saçmalıkları Avrupa’ya ders oldu.
SENARYO NE OLACAK?
Güçlü liderlerin otorite kurmasında fazla sorun olmaz. Nitekim 15 Temmuz FETÖ darbe girişimi sonrası Türkiye’de güçlü bir otoriter rejim kuruldu.
Lakin otorite rejimlerinin bir açığı var: Finansman.
Yani otoriteyi finanse etmek.
Azerbaycan örneğini vermiştim. Onların otoriteyi finanse edecek doğal kaynakları var ama bu bizde yok.
2023 seçimlerini hatırlayın: Otorite bu kadar sert değildi ama buna rağmen Putin olsun, Arabistan ve BAE olsun bize büyük katkılar sağladı. Bu güçlü destek olmasaydı 2023 seçimlerini iktidar yine kazanabilir miydi? Sanmıyorum.
Devlet Bahçeli, dış politika milletvekilini Rusya’ya, Putin’e yollayıp “Cumhur İttifakı’nın şartını da Rus-Çin ittifakı”na bağlayıcı açıklamada bulunması bu çerçevede düşünülebilir.
Ama yeterli mi?
Türkiye’nin otoriteyi finansmana ihtiyacı giderek artıyor. Bu uğurda Trump desteği yakında yetmeyecek gibi.
Çalacak kapımız Rusya ve Çin olsa bile oradan da yeterli destek ve güç sağlanabilir mi?
Kısaca şu notu düşeyim: 1. senaryonun çalıştırılması için ya büyük dış destek ya da büyük bir fakirlik yaşayacağız. Reel faizler ve yabancı sermaye kaçışı bunun çok basit göstergesi.
Geriye 2. senaryo kalıyor. Otoriteyi finanse edemez ve dış destek bulmazsak akıllara FETÖ tasfiyesi gibi bir hamlenin ardından “Yine kandırıldık” denilip “Parlamenter sisteme geri dönelim” önerisi gelir mi?
Burada iki kritik işaret var: Otoriterlik kadrolarının yine aynı yapı tarafından tasfiyesi ve parlamenter sistem önerisi.
Biz bu senaryoları ekonomi üzerinden incelemeye devam edeceğiz. Lakin görüldüğü kadarıyla senaryolar değiştiğinde otoriteyi finanse etmek daha da zorlaşacak. Tek çare dış sıcak temas bile olabilir.
