Amerikan Kalp Derneği Dergisi’nde Çarşamba günü yayımlanan yeni bir araştırma, kendilerini “gece kuşu” olarak tanımlayan ve doğal olarak geç saatlere kadar ayakta kalan kişilerin kalp sağlığının, daha erken uyuyup uyananlara kıyasla daha kötü olabileceğini ortaya koydu. Bulguların özellikle kadınlarda daha belirgin olduğu dikkat çekti.
İngiltere Biyobankası verileri kullanılarak yapılan araştırmada, 2006–2010 yılları arasında çalışmaya dahil edilen yaklaşık 323 bin yetişkinin sağlık ve yaşam tarzı verileri incelendi. Ortalama yaşı 57 olan katılımcılar, uyku-uyanıklık tercihlerini belirten kronotip anketini doldurdu.
KRONOTİP VE KALP SAĞLIĞI ARASINDAKİ BAĞLANTI
Araştırmanın baş yazarı, Brigham and Women’s Hastanesi ve Harvard Tıp Fakültesi’nde görev yapan Sina Kianersi, iç biyolojik saatin günlük yaşam programlarıyla uyumsuz olmasının kardiyometabolik sağlığı olumsuz etkileyebileceğine dair kanıtların giderek arttığını belirtti.
Ankete katılanların yüzde 24’ü kendini “sabah insanı”, yüzde 8’i “akşam insanı” olarak tanımlarken, yüzde 67’lik çoğunluk bu iki grubun arasında yer aldığını ifade etti.
Araştırmacılar, Amerikan Kalp Derneği’nin “Yaşamın Temel 8 Ölçütü” kriterlerini kullanarak her katılımcıya 0 ile 100 arasında bir kalp sağlığı puanı verdi. Bu ölçütler arasında uyku kalitesi, beslenme, kilo, fiziksel aktivite, sigara kullanımı, kan basıncı, kolesterol ve kan şekeri yer aldı.
GECE KUŞLARINDA RİSK DAHA YÜKSEK OLUYOR
Tüm katılımcıların ortalama kalp sağlığı puanı 67,4 olarak hesaplandı. Kadınların ortalama puanı 70 iken, erkeklerde bu değer 65 oldu.
Araştırmaya göre, gece kuşları, orta kronotipe sahip bireylere kıyasla kötü kalp sağlığına sahip olma ihtimalinde yüzde 79 daha yüksek risk taşıyor. Erken kalkanlarda ise bu risk yüzde 5 daha düşük bulundu.
Yaklaşık 14 yıllık takip süresinde, akşam kronotipine sahip bireylerin kalp krizi veya inme geçirme riskinin yüzde 16 daha yüksek olduğu belirlendi. Sabah insanlarında ise benzer bir risk artışı gözlenmedi.
UYKU KALP SAĞLIĞI İÇİN KRİTİK BİR DETAY
Amerikan Kalp Derneği’ne göre kalp hastalığı, ABD’de bir asırdan uzun süredir en yaygın ölüm nedeni olmaya devam ediyor. Kuruluş, ancak 2022 yılında uyku düzenini resmi kardiyovasküler sağlık kriterleri arasına dahil etti.
Uzmanlar, çok az ya da çok fazla uykunun kalp hastalıklarıyla ilişkili olduğunu vurgularken, yetişkinlerin her gece ortalama 7–9 saat kaliteli uyku almasını öneriyor.
Virginia’daki VCU Sağlık Merkezi Uyku Tıbbi Direktörü Dr. Maha Alattar, uykunun yalnızca dinlenmek değil, vücuttaki hücrelerin ve beyin kimyasallarının yenilenmesi için hayati bir süreç olduğunu ifade etti. Alattar’a göre uzun vadede düzensiz veya yetersiz uyku, stres hormonlarının artmasına ve kalp hastalığı riskinin yükselmesine neden olabiliyor.
GECE KUŞLARI NE YAPMALI?
Araştırmaya dahil olmayan uzmanlar, gece kuşlarının paniğe kapılmaması gerektiğini vurguluyor. Massachusetts General Hastanesi’nden Dr. Shady Abohashem, akşam kronotipi ile kalp sağlığı arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak mütevazı olduğunu ve bunun mutlak bir kader anlamına gelmediğini belirtti.
Northwestern Üniversitesi Feinberg Tıp Fakültesi’nden Dr. Phyllis Zee ise gece kuşlarında sık görülen sağlıksız alışkanlıkların büyük ölçüde değiştirilebilir olduğuna dikkat çekti. Zee, sigarayı bırakmanın, fiziksel aktiviteyi artırmanın, akşam geç saatlerde yemekten kaçınmanın ve doğru ışık maruziyetinin uyku kalitesini artırabileceğini söyledi.
Uzmanlar ayrıca sabah doğal ışık almanın, akşam saatlerinde ise loş ışık tercih etmenin biyolojik saatin dengelenmesine yardımcı olduğunu belirtiyor. Kafein tüketiminin yatmadan en az 12 saat önce bırakılması da öneriler arasında yer alıyor.
Araştırmanın gözlemsel olması, katılımcıların büyük ölçüde beyaz ve orta-ileri yaş grubundan oluşması ile kronotiplerin kişisel beyana dayanması, çalışmanın sınırlılıkları arasında gösteriliyor.
Araştırmacılar, kronotiplerin genetik temellerini ve kadınlarda neden daha güçlü bir etki görüldüğünü anlamak için yeni çalışmalar yürütüyor. Uzmanlara göre gece kuşu olmak tedavi edilmesi gereken bir hastalık değil, doğru şekilde yönetilebilecek bir biyolojik farklılık.
