İsrail’in teşvik, destek ve katılımıyla İran’a karşı Amerika tarafından açılan savaş biteceğine ilişkin yapılan onlarca açıklamaya, 8 Nisan’da ilan edilen ateşkese rağmen bir türlü bitmedi. İsrail muhtelif biçimlerde çatışmaların tırmanmasına zemin hazırladı. Tarafların tutarsızlıkları ve birbirine olan güvensizlikleri de savaşın uzamasına neden oldu. Son yapılan açıklamalar iki tarafın uzlaşamaya yakın olduğuna, bir araya gelinmeden bir mutabakata varılabileceğine işaret ediyor.

Umarım bu gerçekleşir, İran’ın nükleerleşme programına kalıcı bir çözüm bulunur, eş zamanlı olarak da İsrail’in İran gerekçesiyle Lübnan’a karşı giriştiği saldırganlık sona erer, bölge biraz olsun istikrara kavuşur, savaş tırmanıp Körfezin iki yakasını karşı karşıya getirmez, Filistin sorunu da yeniden dünya ve bölge siyasetinin gündemine girer. Hepsinin ötesinde Hürmüz Boğazı açılır, küresel gaz, petrol ve diğer hidrokarbon ürünlerinin fiyatı düşer.

Ama eğer savaş uzarsa doğuracağı siyasi ve iktisadi sorunlar çok daha ciddi ve kalıcı olur. Sydney merkezli düşünce kuruluşu IEP’in (Institute for Economics and Peace- Ekonomi ve Barış Enstitüsü) yaptığı hesaba göre İran Savaşının küresel etkisi Ukrayna Savaşını bile geçer, bu yıl içinde iki farklı uzama senaryosu çerçevesinde 2.2 trilyon dolar ile 3.5 trilyon dolar arasında bir yerlere oturur, özellikle ekonomisi zayıf ülkeler savaşın sürmesinden, Hürmüz Boğazı’nın kapalı olmasından ziyadesiyle etkilenir.

Unutmayalım ki, Hürmüz derken dünya toplam tüketiminin yüzde 20’sine tekabül eden günde ortalama 20 milyon varil petrolün ve tabii ki önemli miktarda LNG’nin geçtiği bir boğazdan söz ediyoruz. Bu boğazın İran’a rağmen açılamayacağını da görüyoruz. Ne ABD çağırdı diye birkaç ülkenin bölgeye göndereceği gemilerin ne de Amerika’nın güçlü donanmasının boğazı zorlayamayacağını, kimsenin zorlamanın maliyetine katlanamayacağını biliyoruz.

İran ve Amerika anlaşamazsa IEP’in hesabına göre en iyi şartlar altında Katar ekonomisi yüzde 9 oranında daralacak, İran’ın GSMH’nın yüzde 15’i azalacak fakat en çok da Pakistan, Kenya, Siri Lanka, Mısır gibi borç oranı yüksek ve geri ödeme tarihleri yakın ülkelerin savaşın uzamasından zarar görecek. Arama motorlarıyla kolaylıkla erişilebilecek IEP raporu bu tür ülkelerin sadece petrol fiyatlarındaki artıştan değil oralarda çalışanlarının ailelerine gönderdikleri yaşam desteği paralardan da olabileceğini belirtiyor.

Rapor savaşın petrol ve gaz akışını kısıtlamakla kalmadığını, yaklaşık yüzde 40’ı bölgeden gelen hammaddesi nedeniyle gübre fiyatlarını arttırdığını, taşımacılığı sigorta primleri ve Ümit Burnu geçişi yüzünden maliyetli ve külfetli hale getirdiğini, dünyanın hemen her yerinde yaşam standardı üstünde etkili olduğunu anlatıyor. Diğer benzeri krizlerden farklı olarak kümülatif ağırlığının çok daha fazla olduğunu söylüyor.

Bir de rapor İran savaşının tek başına değerlendirilmemesi gerektiğinin, yaşanan diğer şiddet olaylarının, yani savaş ve terörün küresel ekonomiye maliyetinin 21.8 trilyon dolara ulaştığını, bunun da toplam hasılanın yüzde 10.5’ine tekabül ettiğinin altını çiziyor. 2007’den bu yana yayınladıkları Küresel Barış Endeksi’inin geçtiğimiz günlerde çıkan en son raporunda da IEP dünyanın daha az barışçıl bir yer olduğunu, sınırları dışında çatışmaya dahil olan ülke sayısının 2008’de 59’ken, bu yıl itibarıyla 103’e ulaştığını vurguluyor…