6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununda, yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmalarının yasak olduğu, ancak çalışma izni muafiyeti kapsamında olan yabancıların çalışma izni muafiyeti almak kaydıyla çalışabilecekleri öngörülmüştür.
Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde ise Türkiye’den ihraç edilen ya da Türkiye’ye ithal edilen mal ve hizmetlerin kullanılmasına ilişkin eğitim amacıyla veya Türkiye’ye ithal edilen makine ve teçhizatın montajı, bakım ve onarımı, kullanımına ilişkin eğitiminin verilmesi veya teçhizatı teslim almak yahut Türkiye’de arızalanan araçların tamiri amacıyla gelecek yabancıların toplam üç aya kadar çalışma izni muafiyeti kapsamında olduklarına yer verilmiştir.
Söz konusu düzenlemeler çerçevesinde makine montaj, bakım/onarım gibi nedenlerle ülkemize en fazla üç ay süreyle gelecek yabancıların çalışma izni muafiyeti almaları halinde belgede yer alan üç aylık süre zarfında ülkemizde istihdam edilmeleri mümkün bulunmaktadır.
Çalışma izni muafiyet başvuruları;
- Yurt içinden veya yurt dışından bizzat yabancıların kendileri tarafından
- Yabancı Kimlik Numarası (YKN) bulunan yabancılar e-Devlet üzerinden, YKN bulunmayan yabancılar ise pasaport bilgileriyle muafiyet sisteminden
Yapılabilmektedir.
Başvuru sırasında pasaport, biyometrik fotoğraf, Türkiye’deki firmanın konuya ilişkin davet mektubu veya Türkiye’deki firma ile yurt dışındaki firma arasında imzalanan hizmet sözleşmesi, yabancı firmanın ilgili kişileri Türkiye’de görevlendirdiğine ilişkin görevlendirme mektubu, yabancının teknik yetkinliğini kanıtlayan diploma/sertifikası, Ülkemizde yapılacak işin içeriğini, süresini ve gerekçesini gösteren belgelerin sisteme girilmesi gerekmektedir.
Başvurunun olumlu sonuçlanması halinde Bakanlıkça düzenlenen çalışma izni muafiyet belgesi beyan edilen e-posta adreslerine elektronik ortamda gönderilmekte olup, çalışma izni muafiyet belgesinin geçerli olduğu sürece, bu belge ikamet izni yerine de geçmektedir. Çalışma izni muafiyetinin herhangi bir nedenle geçersiz hale gelmesi halinde ise buna bağlı olan ikamet hakkı da sona ermektedir.
Sosyal güvenlik yükümlülüğü
5510 sayılı Kanunun 6/e fıkrasına göre uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla; yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişilerin sigortalı olmayacakları öngörülmüştür.
Söz konusu kanun hükmüne göre yabancı çalışanın ülkemiz mevzuatına göre sigortalı olmaması için iki şartın birlikte sağlanmış olması gerekiyor. Bu şartlardan;
- Birincisi olan yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilme şartı, çalışmaya başlamadan önce alınan çalışma izni muafiyet belgesi ile kanıtlanmakta,
- İkincisi olan yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleme şartı ise yabancı çalışanın ikili sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülke vatandaşı olması halinde ikili sözleşmede belirtilen formüler ile; ikili sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülke vatandaşı olmaması halinde kendi ülkesinden alacağı sigortalı olduğunu gösterir belge ile kanıtlanmaktadır.
Haliyle makine montaj, bakım vb. işler için yabancı çalışanın almış olduğu çalışma izni muafiyet belgesi bu kişinin ülkemizde sigortasız çalışabileceğini kanıtlayan bir belge olmadığından, davet eden firmanın bu kişinin kendi ülkesinde sigortalı olduğunu gösterir belgeyi de beraberinde getirmesi yabancı çalışandan talep edilmelidir.
Çalışma izni muafiyet başvuru işlemleri sırasında, yabancının kendi ülkesinde sosyal güvenliğinin sağlandığı hususunda herhangi bir belge talep edilmediğinden, çalışma izni muafiyet belgesi almış yabancının kendi ülkesinde sigortalı olup olmadığının kanıtlanması, anca SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarınca bir denetim yapıldığı takdirde talep edilmektedir.
Çalışma izni muafiyet belgesi almış yabancı çalışanın kendi ülkesinde sosyal güvenliğinin sağlanmadığının denetim ve kontrolle görevli memurlarca tespit edilmesi halinde, yabancı uyruklu kişiyi ülkemize davet eden işverenin bu kişiyi kayıt dışı çalıştırdığı kabul edilerek kayıt dışı istihdamla ilgili yaptırımlara maruz kalması söz konusu olacaktır. Hatta olası bir iş kazası sonrasında kendi ülkesinde sosyal güvenliği sağlanmamış ise ülkemiz mevzuatına göre sigortalı olması gerekeceğinden bu durumda da kayıt dışı istihdam edilmesi nedeniyle yapılan sağlık masrafları ile geçici iş göremezlik ödeneğinin, sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış ise peşin sermaye değerinin % 100’ünün davet eden işverene rücu edilmesi gündeme gelecektir.
Denetim yapılmadığı takdirde ise (ki büyük kısmında denetim yapılamıyor) çalışma izni muafiyet belgesi almış yabancı kendi ülkesinde sosyal güvenliği sağlanmamış olsa bile üç ay boyunca ülkemizde sigortasız çalışıp ülkesine dönebiliyor ne yazık ki.
Bu bakımdan çalışma izni muafiyet başvurusunda bulunan yabancıdan kendi ülkesinde sosyal güvenliğinin sağlandığını kanıtlayan belgenin başvuru sırasında istenilen diğer belgelerle birlikte sisteme eklenmesinin şart koşulması yahut SGK Müdürlüklerince çalışma izni muafiyet belgesi almış yabancıların kendi ülkelerinde sigortalı olup olmadıklarını kanıtlanması amacıyla, bu yabancıları ülkemize davet eden işverenlerden yabancı çalışanın kendi ülkesinde sigortalı olduğunu gösterir belgenin istenilmesi, bu alanda yaşanacak kayıt dışılığın önüne geçecektir.
