Türkiye ekonomisinin belki de ana sorununu en güzel ISO listesi ifade ediyor. ISO listesi en büyük sanayi kuruluşlarını kapsıyor. Yani sektörün ve ülkenin en büyük şirketleri bu listede yer alıyor.Bir çok şirket tekel konumunda rakipleri bile yok. Yani büyüklerin aynı zamanda karları da çok daha büyük.
KOBİ dediğimiz küçük ve orta boy şirketlerde bu avantajların nerede ise hiçbiri bulunmuyor. Rakipler çok olduğu gibi verimlilik ve karlar da dolayısı ile çok düşük.
Ama tablo büyükler için bile çok iç açıcı değil. Büyükler bile eriyor veya büyükler bile çok düşük kar marjları ile çalışıyor.
Kar marjları düşünce doğal olarak çalıştırılan işçi ücretleri de geriliyor. Veya çalışanlar refahtan pay alamıyor.
Yıllardır söylenen söz akıllara geliyor: Ülkeler büyüyor ama çalışanlar fakirleşiyor. ISO-500 listesindeki şirketler aslında bu tablonun daha kötü durumda olduğunu gösteriyor: Bankalar-krediler büyüyor ama reel sektör büyüyemiyor.
İşçiye daha az ücret
(2014) Çalışan sayısı 639 bin 680 kişi - Ödenen ücretler : 32 milyar 393 milyon TL
Kişi başına ücret: 50 bin 640 TL
(2013) Çalışan sayısı 613 bin 822 kişi - Ödenen ücretler : 29 milyar 602 milyon TL
Kişi başına ücret: 48 bin 226 TL
Ücret artışı yüzde 5,0
2014 enflasyonu yüzde 8,80
İSO-500'de çalışanlar enflasyona yenilmiş. Maaş artışları enflasyonun bile altında kalarak, bırakın büyümeden pay almayı, enflasyonun bile gerisinde kalmıştır.
Kar marjı azalıyor
ISO-500 listesinde yer alan şirketlerin kar marjlarında nerede ise düşüş kronikleşmiş durumda. Geçen yıla göre net kar marjı yüzde 4,9'dan 5,7'ye yükselmiş görülse de bu durum gerçek karlılıktan kaynaklanmıyor.
EBITA yani faiz, amortisman ve vergi öncesi kar marjı 2013 yılında yüzde 11,0 iken 2014 yılında yüzde 10,7'ye düşüyor.
Özel sektörde EBITA yüzde 11,0 iken kamu kesiminde sadece yüzde 2,9 ile kamusal verimlilik düşüklüğü bir kez daha görülüyor.
Sanayici mal satamıyor
Büyük sanayi şirketleri 2013 yılında satışlarını yüzde 7,4 artırarak 455 milyar TL'ye yükseltmişti. 2013 yılında enflasyon ise yüzde 7,53 oranında gerçekleşerek 500 büyük şirketin satış artışının küçük de olsa üzerinde oluşmuştu. Bir diğer anlamı ile 2013 yılında büyük şirketler satışlarını ancak enflasyon oranı kadar artırabilmişlerdi.
Fakat 2014 yılı büyük devler için çok daha kötü geçti. Enflasyon yüzde 8,80 iken, şirketler satışlarını ancak yüzde 3,9 oranında artırabildiler.
Büyük şirketlerin enflasyona bile yetişemeyen büyümeleri aslında uzun süreli reel sektör bakışı açısından çok daha önemli. 2002 yılında sadece -6,5 milyar dolar döviz açığı olan reel sektörün 2014 yılı sonunda döviz açıkları -180 milyar dolara çıkmıştı.
Reel kesimin döviz açık pozisyonlarının artmasının ISO-500 listesindeki yansıması yatırım ve büyüme olmadığını gösteriyor.
Satışlarını sadece yüzde 3,9 oranında artırabilen dev şirketler faaliyet karlarını ise yüzde -16,4 oranında düşürerek 30,4 milyar liraya geriletmiş oldular.
Verimlilik düşüyor
Sanayi şirketlerinde verimlilik ölçümü üretimden satışların işgücüne bölünmesi ile elde ediliyor. Veya çalışan başına net üretimden satışlara bakılıyor.
2012 yılından 2013 yılına üretimden satışlar işçi başına 593,4 TL'den 624 TL'ye yükselmişti. Yüzde 5,2 oranında artan işçi başına üretimden satışlar 2013 enflasyonu (yüzde 7,53) düşünüldüğünde reel olarak verimlilik düşüşüne işaret ediyor.
Keza aynı tablo 2014 yılında da yaşanıyor ve işçi başına üretimden satışlar 658,4 TL'ye yüzde 5,5 artarak yine yüzde 8,80 oranındaki enflasyona eziliyor.
Son iki yılda ISO-500 listesindeki dev şirketlerde yaşanan verimlilik düşüşü de reel sektörde sorunun çok daha yapısal olduğunu gösteriyor.
